Sahih al-Bukhari, 7305. hadis
Umar ibn al-Khattab rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Umar ibn al-Khattab tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ النَّصْرِيُّ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ ذَلِكَ فَدَخَلْتُ عَلَى مَالِكٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ. قَالَ نَعَمْ. فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا. فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ. فَأَذِنَ لَهُمَا. قَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ الظَّالِمِ. اسْتَبَّا. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ. قَالاَ نَعَمْ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي مُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ {مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ} الآيَةَ، فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، وَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ فَقَالُوا نَعَمْ. ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ فِيهَا كَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ. فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا عَلَى كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَانِي هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ تَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا. فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ. قَالاَ نَعَمْ. قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا.
Mâlik b. Evs en-Nasrî anlatıyor: Ömer’in yanına girdim ve orada otururken kapıcısı Yerfâ yanına gelerek:
“Osman, Abdurrahman, Zübeyr ve Sa‘d içeri girmek için izin istiyorlar” dedi. Ömer izin verdi. Onlar içeri girip selam verdiler ve oturdular. Sonra kapıcı: “Ali ve Abbas’ı da alayım mı?” diye sordu. Ömer onlara da izin verdi. Abbas: “Ey Müminlerin Emîri! Benimle bu zalim arasında hüküm ver” dedi. Aralarında bir tartışma çıkmıştı. Osman ve arkadaşları: “Ey Müminlerin Emîri! Aralarında hüküm ver ve birini diğerinden kurtar” dediler. Ömer: “Ağır olun! Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah’a yemin ederim ki; Allah Resûlü ﷺ’ün ‘Biz miras bırakmayız, bıraktığımız sadakadır’ buyurduğunu ve bununla kendisini kastettiğini biliyor musunuz?” dedi. Topluluk: “Evet, bunu söylemiştir” dediler. Bunun üzerine Ömer, Ali ve Abbas’a dönerek: “Sizi Allah’a yemin ederim, Allah Resûlü ﷺ’ün bunu söylediğini biliyor musunuz?” diye sordu. İkisi de: “Evet” dediler. Ömer devam etti: “Şimdi size bu meseleyi detaylarıyla anlatacağım. Allah, Resûlü’nü ﷺ bu maldan, başkasına vermediği bir şeyle özel olarak nimetlendirmiştir. Nitekim Allah: ‘Allah’ın Resûlü’ne fey olarak verdiği şeyler...’ (Haşr, 59/6) buyurmuştur. Bu mal tamamen Allah Resûlü ﷺ’e aitti. Ancak o, bunu sizin dışınızda tekeline almadı ve size karşı cimrilik yapmadı; bilakis onu size verdi ve aranızda dağıttı, ta ki şu kadarı kaldı. Peygamber ﷺ ailesinin yıllık nafakasını bu maldan harcar, geri kalanını ise Allah’ın malı gibi değerlendirirdi. Peygamber ﷺ hayatı boyunca böyle yaptı. Sizi Allah’a yemin ederim, bunu biliyor musunuz?” Dediler ki: “Evet.” Sonra Ali ve Abbas’a dönüp: “Sizi Allah’a yemin ederim, bunu biliyor musunuz?” dedi. İkisi de: “Evet” dediler. Ömer ekledi: “Sonra Allah, Nebisi ﷺ’i vefat ettirdi. Ebû Bekir: ‘Ben Allah Resûlü ﷺ’in velisiyim’ dedi ve bu malları aldı, onlarda Allah Resûlü ﷺ’ün yaptığı gibi tasarrufta bulundu. Siz de o sırada oradaydınız.” Sonra Ali ve Abbas’a yönelerek: “Siz ikiniz, Ebû Bekir’in bu konuda şöyle yaptığını iddia ediyorsunuz; fakat Allah biliyor ki o, bu konuda sadık, hayırlı, doğruyu bulan ve hakka tabi olan biriydi. Sonra Allah Ebû Bekir’i vefat ettirdi. Ben de: ‘Ben Allah Resûlü ﷺ’in ve Ebû Bekir’in velisiyim’ dedim. İki yıl boyunca bu malları aldım ve Allah Resûlü ﷺ ile Ebû Bekir’in yaptığı gibi tasarrufta bulundum. Sonra siz ikiniz bana geldiniz ve aynı talepte bulundunuz! (Ey Abbas! Sen yeğeninin malından payını istedin; ey Ali! Sen de eşinin babasından olan payını istedin.) Ben de size: ‘İsterseniz, Allah Resûlü ﷺ’ün, Ebû Bekir’in ve benim üzerime aldığımdan beri yaptığım şekilde tasarruf edeceğinize dair Allah’a söz ve ahid vermeniz şartıyla bunu size teslim ederim; aksi takdirde bu konuda benimle konuşmayın’ dedim. Siz de: ‘Bu şartla bize teslim et’ dediniz. Ben de bu şartla size teslim ettim. Sizi Allah’a yemin ederim, bunu onlara bu şartla teslim etmedim mi?” Topluluk: “Evet” dedi. Sonra Ali ve Abbas’a dönüp: “Sizi Allah’a yemin ederim, bunu size bu şartla teslim etmedim mi?” dedi. İkisi de: “Evet” dediler. Ömer: “Şimdi benden bundan başka bir hüküm mü istiyorsunuz? İzniyle göklerin ve yerin durduğu Zat’a yemin ederim ki, Kıyamet kopuncaya kadar bu konuda bundan başka bir hüküm vermeyeceğim. Eğer buna gücünüz yetmezse, onu bana iade edin, ben sizin adınıza ona yeterim” dedi.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
ʿÖmer, malın yönetimini Peygamber ﷺ’in uygulamasına uygun biçimde sürdürdü.
ʿÖmer, Peygamber ﷺ’in geride bıraktığı malın yönetimi konusunda ʿAlî ile al-ʿAbbās arasındaki anlaşmazlığı çözüme kavuşturur. Orada bulunanlara, peygamberlerin bıraktıklarının sadaka olarak yönetileceğine dair sözü ve malın ikisine emanet edildiği şartları hatırlatır.
Savaş olmaksızın Müslüman toplumunun eline geçen ve ilgili kurallara göre yönetilen mallar.
Hayır amacıyla verilen mal; burada miras olarak bölüştürülmeyip kamu yararı için yönetilen malı ifade eder.
Başkaları adına bir işi üstlenen sorumlu yönetici veya halef.
Klasik âlimler, Peygamber ﷺ’in sözünden onun terekesinin sıradan bir miras gibi mirasçılar arasında bölüştürülmeyip sadaka malı olarak yönetilmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. ʿÖmer, yöneticinin Peygamber ﷺ’in bilinen uygulamasını izlemesi, ailesinin yıllık ihtiyaçlarını karşılaması ve kalanını kamu yararına kullanması gerektiğini vurgular. Âlimler bu kuralın hukuki kapsamını ayrıntılı biçimde tartışırlar; dört Sünni mezhep, Peygamber ﷺ’in malına ilişkin özel hükmü kabul eder ve bu malın yönetimini kişisel mülkiyet değil, bir sorumluluk sayar.
- Mal konusundaki bir anlaşmazlıkta hüküm vermeden önce şartları ve güvenilir kaynakları dikkatlice ortaya koy.
- Ortak malı yönetenler, malın amacına saygı göstermeli ve harcamalar hakkında hesap vermelidir.
- Vekâleten yönetimin şartlarını açıkça belirle ve kabul ettiğin taahhüde bağlı kal.
ʿĀʾisha’dan gelen bu rivayet de peygamberlerin miras bırakmadığı sözünü ele alır ve mallarının vefatlarından sonra nasıl değerlendirildiğini açıklar.
Sahih al-Bukhari · #7269 (Sahih)ʿÖmer burada topluma, Peygamber ﷺ’in terekesinin miras bırakılmadığı sözünü hatırlatır.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.