Sahih Muslim, 454. hadis
Abu Sa'id al-Khudri rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Muslim'den Peygamber ﷺ'e uzanan rivayet zinciri
- 1Suwayd ibn Sa'idMuslim'e aktardıسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ
- 2Hafs ibn Maysaraحَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ
- 3Zayd ibn Aslamزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ
- 4Ata ibn Yasarعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ
- 5Abu Sa'id al‑Khudriأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ
- 6Allah'ın Resûlü ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih Muslim bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَاسًا، فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ صَحْوًا لَيْسَ مَعَهَا سَحَابٌ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ صَحْوًا لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ لِيَتَّبِعْ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ . فَلاَ يَبْقَى أَحَدٌ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ وَغُبَّرِ أَهْلِ الْكِتَابِ فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ . فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ فَمَاذَا تَبْغُونَ قَالُوا عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا . فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ . ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ . فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ . مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ . فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَيَقُولُونَ عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا . - قَالَ - فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا . قَالَ فَمَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ . قَالُوا يَا رَبَّنَا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا أَفْقَرَ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ . فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا - مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - حَتَّى إِنَّ بَعْضَهُمْ لَيَكَادُ أَنْ يَنْقَلِبَ . فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ فَتَعْرِفُونَهُ بِهَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ . فَيُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلاَّ أَذِنَ اللَّهُ لَهُ بِالسُّجُودِ وَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ اتِّقَاءً وَرِيَاءً إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ ظَهْرَهُ طَبَقَةً وَاحِدَةً كُلَّمَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ خَرَّ عَلَى قَفَاهُ . ثُمَّ يَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ وَقَدْ تَحَوَّلَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا . ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجِسْرُ قَالَ " دَحْضٌ مَزِلَّةٌ . فِيهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكٌ تَكُونُ بِنَجْدٍ فِيهَا شُوَيْكَةٌ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرْفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ . حَتَّى إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ بِأَشَدَّ مُنَاشَدَةً لِلَّهِ فِي اسْتِقْصَاءِ الْحَقِّ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لِلَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ فِي النَّارِ يَقُولُونَ رَبَّنَا كَانُوا يَصُومُونَ مَعَنَا وَيُصَلُّونَ وَيَحُجُّونَ . فَيُقَالُ لَهُمْ أَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ . فَتُحَرَّمُ صُوَرُهُمْ عَلَى النَّارِ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثيرًا قَدْ أَخَذَتِ النَّارُ إِلَى نِصْفِ سَاقَيْهِ وَإِلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا مَا بَقِيَ فِيهَا أَحَدٌ مِمَّنْ أَمَرْتَنَا بِهِ . فَيَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا أَحَدًا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا . ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا أَحَدًا . ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا خَيْرًا " . وَكَانَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ يَقُولُ إِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي بِهَذَا الْحَدِيثِ فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ { إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا} " فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ شَفَعَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَشَفَعَ النَّبِيُّونَ وَشَفَعَ الْمُؤْمِنُونَ وَلَمْ يَبْقَ إِلاَّ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ مِنْهَا قَوْمًا لَمْ يَعْمَلُوا خَيْرًا قَطُّ قَدْ عَادُوا حُمَمًا فَيُلْقِيهِمْ فِي نَهْرٍ فِي أَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ نَهْرُ الْحَيَاةِ فَيَخْرُجُونَ كَمَا تَخْرُجُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ أَلاَ تَرَوْنَهَا تَكُونُ إِلَى الْحَجَرِ أَوْ إِلَى الشَّجَرِ مَا يَكُونُ إِلَى الشَّمْسِ أُصَيْفِرُ وَأُخَيْضِرُ وَمَا يَكُونُ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ يَكُونُ أَبْيَضَ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّكَ كُنْتَ تَرْعَى بِالْبَادِيَةِ قَالَ " فَيَخْرُجُونَ كَاللُّؤْلُؤِ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِمُ يَعْرِفُهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ أَدْخَلَهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ ثُمَّ يَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ فَمَا رَأَيْتُمُوهُ فَهُوَ لَكُمْ . فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ . فَيَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي أَفْضَلُ مِنْ هَذَا فَيَقُولُونَ يَا رَبَّنَا أَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا . فَيَقُولُ رِضَاىَ فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا " .
Süveyd b. Saîd bana anlattı; dedi ki: Hafs b. Meysere bize Zeyd b. Eslem'den, o da Atâ b. Yesâr'dan, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiğine göre, Resûlullah ﷺ zamanında bazı kimseler:
"Ey Allah'ın Resûlü! Kıyamet günü Rabbimizi görecek miyiz?" diye sordular. Resûlullah ﷺ: "Evet," buyurdu ve ekledi: "Bulutsuz bir havada öğle vakti güneşi görmekte zorlanır mısınız? Yine bulutsuz bir gecede dolunayı görmekte zorlanır mısınız?" Onlar: "Hayır, ey Allah'ın Resûlü!" dediler. Bunun üzerine Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Kıyamet günü Allah Tebâreke ve Teâlâ'yı görmekte, bu ikisinden birini görmekten daha fazla zorlanmayacaksınız. Kıyamet günü kopunca bir münadi şöyle seslenir: 'Her ümmet, dünyada taptığı şeyin peşinden gitsin!' Böylece Allah'tan başka putlara ve dikili taşlara tapan herkes Cehennem'e dökülür. Geriye sadece Allah'a ibadet eden iyiler, kötüler ve Ehl-i Kitap'tan geri kalanlar kalır. Sonra Yahudiler çağrılır ve onlara: 'Neye tapıyordunuz?' denilir. Onlar: 'Allah'ın oğlu Üzeyr'e tapıyorduk,' derler. Kendilerine: 'Yalan söylediniz! Allah ne bir eş ne de bir çocuk edinmiştir. Şimdi ne istiyorsunuz?' denilir. Onlar: 'Susadık ey Rabbimiz, bize su ver!' derler. Onlara suya gitmeleri işaret edilir, ancak Cehennem'e sürülürler; orayı birbirini yiyip tüketen bir serap gibi görürler ve ateşe düşerler. Sonra Hristiyanlar çağrılır ve onlara: 'Neye tapıyordunuz?' denilir. Onlar: 'Allah'ın oğlu Mesih'e tapıyorduk,' derler. Kendilerine: 'Yalan söylediniz! Allah ne bir eş ne de bir çocuk edinmiştir. Ne istiyorsunuz?' denilir. Onlar: 'Susadık ey Rabbimiz, bize su ver!' derler. Onlara da suya gitmeleri işaret edilir, fakat Cehennem'e sürülürler; orayı birbirini yok eden bir serap gibi görürler ve ateşe düşerler. Nihayet geriye sadece Allah Teâlâ'ya ibadet eden iyiler ve kötüler kalınca, Âlemlerin Rabbi olan Allah Sübhânehu ve Teâlâ, onların kendisini ilk gördükleri suretin en alt derecesinde onlara gelir ve: 'Ne bekliyorsunuz? Her ümmet taptığının peşinden gitti,' buyurur. Onlar: 'Ey Rabbimiz! Biz dünyada insanlardan ayrıldık, onlara muhtaç olduğumuz halde onlarla arkadaşlık etmedik,' derler. Allah: 'Ben sizin Rabbinizim,' buyurur. Onlar: 'Senden Allah'a sığınırız, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayız,' derler ve bunu iki veya üç kez tekrar ederler, hatta bazıları neredeyse geri dönecek olur. Sonra: 'Sizinle O'nun arasında tanıyacağınız bir alamet var mı?' denilir. Onlar: 'Evet,' derler. Bunun üzerine baldır açılır. Allah için samimiyetle secde eden herkese secde etme izni verilir. Ancak korku veya riya için secde edenlerin sırtı tek bir parça haline getirilir; secde etmek istediklerinde enseleri üstüne düşerler. Sonra başlarını kaldırırlar; Allah, ilk gördükleri suretine dönmüş olarak: 'Ben sizin Rabbinizim,' buyurur. Onlar da: 'Sen bizim Rabbimizsin,' derler. Daha sonra Cehennem'in üzerine köprü kurulur, şefaat başlar ve müminler: 'Allah'ım selamet ver, selamet ver!' diye dua ederler. 'Ey Allah'ın Resûlü, o köprü nedir?' diye sorulduğunda Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: 'Kaygan ve ayağın kaydığı bir yerdir. Üzerinde Necid'de bulunan Sa'dân dikenine benzer kancalar, çengeller ve dikenler vardır. Müminler üzerinden göz açıp kapayıncaya kadar, şimşek, rüzgar, kuş, en hızlı atlar ve binekler gibi geçerler. Kimi selamete erer, kimi yaralı olarak kurtulur, kimi de yüzüstü Cehennem ateşine yuvarlanır.' Müminler ateşten kurtulunca, canım elinde olana yemin ederim ki, kıyamet günü müminlerin, ateşteki kardeşleri için Allah'tan hak talep etmesi, sizin herhangi bir konuda Allah'tan hak talep etmenizden daha şiddetli olacaktır. Derler ki: 'Rabbimiz! Onlar bizimle birlikte oruç tutuyor, namaz kılıyor ve hac yapıyorlardı.' Kendilerine: 'Tanıdıklarınızı çıkarın,' denilir. Suretleri ateşe haram kılınır ve baldırlarının yarısına veya dizlerine kadar ateşe batmış nice insanı çıkarırlar. Sonra: 'Rabbimiz! Emrettiğin kimselerden orada kimse kalmadı,' derler. Allah: 'Dönün, kalbinde bir dinar ağırlığınca hayır bulunanı çıkarın,' buyurur. Nice insanı çıkarırlar ve: 'Rabbimiz! Emrettiğin kimselerden orada kimseyi bırakmadık,' derler. Allah: 'Dönün, kalbinde yarım dinar ağırlığınca hayır bulunanı çıkarın,' buyurur. Yine nice insanı çıkarırlar ve: 'Rabbimiz! Emrettiğin kimselerden orada kimseyi bırakmadık,' derler. Allah: 'Dönün, kalbinde bir zerre ağırlığınca hayır bulunanı çıkarın,' buyurur. Nice insanı çıkarırlar ve: 'Rabbimiz! Orada hiç hayır bırakmadık,' derler." Ebû Saîd el-Hudrî derdi ki: "Bu hadisi tasdik etmezseniz, dilerseniz şu ayeti okuyun: {Şüphesiz Allah zerre miktarınca bile zulmetmez. Eğer bir iyilik varsa onu kat kat artırır ve kendi katından büyük bir mükâfat verir.} [Nisâ, 40]" Sonra Allah Azze ve Celle şöyle buyurur: 'Melekler şefaat etti, peygamberler şefaat etti, müminler şefaat etti. Geriye sadece Merhametlilerin En Merhametlisi kaldı.' Ateşten bir avuç alır, hiç hayır işlememiş ve kömüre dönüşmüş bir topluluğu çıkarıp Cennet kapılarındaki Hayat Nehri'ne atar. Sel sularının taşıdığı tortu içindeki tohumun filizlendiği gibi filizlenirler. Görmez misiniz ki taşa veya ağaca yakın olan kısım güneşe maruz kalınca sarımsı yeşil olur, gölgede kalan ise beyaz olur?" Sahabeler: "Ey Allah'ın Resûlü! Sanki çölde otlatma yapmışsınız!" dediler. Resûlullah ﷺ devamla buyurdu: "Boyunlarında mühürler olduğu halde inci taneleri gibi çıkarlar. Cennet halkı onları tanır ve: 'Bunlar Allah'ın azatlılarıdır; Allah onları işledikleri bir amel veya önceden gönderdikleri bir hayır olmaksızın Cennet'e koydu,' derler. Sonra onlara: 'Cennet'e girin, orada gördüğünüz her şey sizindir,' denilir. Onlar: 'Rabbimiz! Bize dünyada kimseye vermediğini verdin,' derler. Allah: 'Sizin için bundan daha üstünü de var,' buyurur. Onlar: 'Rabbimiz! Bundan daha üstün ne olabilir ki?' diye sorunca Allah: 'Rızamdır; artık size ebediyen gazap etmeyeceğim,' buyurur."
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Allah, şefaat ve merhameti sayesinde müminlerin Cehennemden kurtulmasına izin verir.
Allah’ın izin verdiği kurtuluş veya bağışlanma talebidir; nihai karar O’na aittir.
İnsanların kıyamet günü üzerinden geçmesi gereken, Cehennem üzerindeki geçittir.
Allah’ın, insanları Cehennemden çıkardıktan sonra iyileştirdiği nehirdir.
İmam Nevevî de dâhil olmak üzere klasik âlimler, Sahih Muslim şerhinde bu rivayetten müminlerin ahirette Allah’ı göreceğinin, O’nun azametine yaraşır biçimde ve O’nu yaratılmışlara benzetmeden kabul edilmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. Ayrıca şefaatin Allah’ın iznine bağlı olduğunu ve iman sahibi günahkâr müminlerin sonunda Allah’ın merhametiyle Cehennemden kurtulabileceğini belirtirler. Allah’ın sıfatlarına ilişkin ifadeler, mahiyetleri belirlenmeden ve Allah yaratılmışlara benzetilmeden, O’na yaraşır şekilde kabul edilir.
- Namazını ve ibadetini gösterişten koru: ihlas, yalnızca Allah için yapılan ibadetle belli olur.
- Allah’ın merhametinden ümidini kesme; O’ndan kıyamet günü sebat ve kurtuluş dile.
- Zorluk yaşayan müminler için dua et ve bugün onlara içten, somut destek ver.
Bu hadis de şefaati ve insanların Cehennemden kurtarılmasını anlatır.
Sahih Muslim · #456 (Sahih)Şefaat ve Allah’ın müminlere merhameti temalarıyla bağlantılıdır.
Sahih Muslim · #452 (Sahih)Bu rivayet, söz konusu hadisin başında merkezi bir konu olan kıyamet günü Allah’ı görmeyi ele alır.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.