Faziletler Kitabı · Sahih Muslim

Sahih Muslim, 6163. hadis

Ubayy ibn Ka'b rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Faziletler Kitabı
صحيح مسلم
Kim rivayet etti?

Ubayy ibn Ka'b tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Sahih Muslim bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ كُلُّهُمْ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي عُمَرَ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ سَمِعْتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قَامَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى أَىْ رَبِّ كَيْفَ لِي بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ ‏.‏ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ مَعَهُ فَتَاهُ وَهُوَ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ فَحَمَلَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ وَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَفَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ حَتَّى خَرَجَ مِنَ الْمِكْتَلِ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ - قَالَ - وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ حَتَّى كَانَ مِثْلَ الطَّاقِ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا وَنَسِيَ صَاحِبُ مُوسَى أَنْ يُخْبِرَهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا - قَالَ - وَلَمْ يَنْصَبْ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ ‏.‏ قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا ‏.‏ قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا ‏.‏ قَالَ يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَأَى رَجُلاً مُسَجًّى عَلَيْهِ بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ أَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى ‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ ‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا ‏.‏ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَانْطَلَقَ الْخَضِرُ وَمُوسَى يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمَاهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ فَبَيْنَمَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ إِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا ‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنَ الأُولَى ‏.‏ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا ‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ‏.‏ يَقُولُ مَائِلٌ ‏.‏ قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ ‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا لَوْ شِئْتَ لَتَخِذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْتُ أَنَّهُ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَخْبَارِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَجَاءَ عُصْفُورٌ حَتَّى وَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ ثُمَّ نَقَرَ فِي الْبَحْرِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنَ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَكَانَ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا ‏.‏ وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا ‏.‏

Çeviri

Bize Amr b. Muhammed en-Nâkid, İshak b. İbrahim el-Hanzelî, Ubeydullah b. Saîd ve Muhammed b. Ebî Umre el-Mekkî rivayet etti; hepsi de İbn Uyeyne'den nakletti –lafız Ebî Umre'nindir–. Bize Süfyân b. Uyeyne rivayet etti. Bize Amr b. Dînâr, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti. Saîd dedi ki: İbn Abbâs'a dedim ki:

«Nevf el-Bikâlî, İsrâiloğulları'nın peygamberi olan Mûsâ aleyhisselâm ile Hızır aleyhisselâm'ın yanındaki Mûsâ'nın aynı kişi olmadığını iddia ediyor.» Bunun üzerine İbn Abbâs: «Allah'ın düşmanı yalan söylemiştir! Ben Ubeyy b. Ka'b'ın şöyle dediğini işittim: Resûlullah ﷺ buyurdu ki: 'Mûsâ aleyhisselâm İsrâiloğulları arasında hutbe verdi. Kendisine insanların en âlimi kimdir diye sorulunca: "Benim" dedi. Allah, ilmi kendisine nispet etmediği için onu uyardı ve ona vahyetti: "Kullarımdan bir kul vardır ki iki denizin birleştiği yerdedir; o senden daha âlimdir." Mûsâ: "Ey Rabbim! Ona nasıl ulaşabilirim?" dedi. Kendisine: "Bir sepet içinde bir balık taşı; balığı kaybettiğin yerde onu bulacaksın" denildi. Bunun üzerine Mûsâ yola çıktı; genç yardımcısı Yûşa b. Nûn da onunla birlikteydi. Mûsâ aleyhisselâm bir sepete balık koydu ve genç yardımcısıyla birlikte yürüdüler. Kayaya vardıklarında Mûsâ aleyhisselâm ve yardımcısı uyudular. Balık sepette çırpındı, sepetten çıkıp denize düştü. Allah suyun akışını durdurdu, öyle ki su bir kemer gibi oldu; balık için bir yol açıldı. Bu durum Mûsâ ve yardımcısı için şaşırtıcı bir olaydı. Günün geri kalanında ve gece boyunca yürüdüler. Mûsâ'nın arkadaşı bu hadiseyi ona haber vermeyi unuttu. Sabah olunca Mûsâ aleyhisselâm yardımcısına: "Yemeğimizi getir, bu yolculuğumuzda gerçekten yorulduk" dedi. Oysa emrolundukları yeri geçinceye kadar yorgunluk hissetmemişlerdi. Yardımcısı: "Kayaya sığındığımız vakit balığı unuttuğumu fark ettin mi? Onu hatırlamamı şeytandan başkası unutturmadı. Balık denizde şaşılacak bir şekilde kendine yol edindi" dedi. Mûsâ: "İşte aradığımız şey budur!" dedi. Böylece izlerini takip ederek geri döndüler. Kayaya vardıklarında üzerinde bir örtü bulunan bir adam gördüler. Mûsâ ona selam verdi. Hızır ona: "Senin diyarında selam nerededir?" dedi. Mûsâ: "Ben Mûsâ'yım" dedi. Hızır: "İsrâiloğulları'nın Mûsâ'sı mı?" diye sordu. Mûsâ: "Evet" dedi. Hızır: "Sen, Allah'ın sana öğrettiği bir ilim üzeresin ki ben onu bilmem; ben de Allah'ın bana öğrettiği bir ilim üzereyim ki sen onu bilmezsin" dedi. Mûsâ aleyhisselâm ona: "Sana öğretilen hikmetli ilimden bana da öğretmen şartıyla sana tâbi olabilir miyim?" dedi. Hızır: "Şüphesiz sen benimle birlikte sabretmeye güç yetiremezsin. İçyüzünü kavrayamadığın bir şeye nasıl sabredeceksin?" dedi. Mûsâ: "İnşâallah beni sabırlı bulacaksın ve hiçbir hususta sana isyan etmeyeceğim" dedi. Hızır ona: "Eğer bana tâbi olacaksan, ben sana ondan bahsedinceye kadar hiçbir şey hakkında bana soru sorma" dedi. Mûsâ: "Peki" dedi. Hızır ve Mûsâ deniz kıyısında yürürken yanlarından bir gemi geçti. Onlarla konuştular ve kendilerini gemiye almalarını istediler. Gemiciler Hızır'ı tanıdılar ve onları ücretsiz olarak gemiye aldılar. Hızır geminin tahtalarından birini söküp attı. Mûsâ ona: "Bu insanlar bizi karşılıksız olarak gemilerine aldılar, sen ise gemilerini delip içindekileri boğmak mı istiyorsun? Andolsun çok kötü bir iş yaptın!" dedi. Hızır: "Senin benimle birlikte sabretmeye güç yetiremeyeceğini söylememiş miydim?" dedi. Mûsâ: "Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama ve işimde bana zorluk çıkarma" dedi. Sonra gemiden indiler. Sahilde yürürken çocuklarla oynayan bir oğlan çocuğu gördüler. Hızır çocuğun başını tuttu, eliyle kopardı ve onu öldürdü. Mûsâ: "Bir cana karşılık olmaksızın masum bir canı mı öldürdün? Andolsun çok çirkin bir iş yaptın!" dedi. Hızır: "Senin benimle birlikte sabretmeye güç yetiremeyeceğini söylememiş miydim?" dedi. Mûsâ: "Bu, ilkinden daha ağır bir durumdur" dedi. Ve ekledi: "Eğer bundan sonra sana herhangi bir şey sorarsam artık beni yanında tutma; şüphesiz katımdan geçerli bir mazerete ulaştın." Yürümeye devam ettiler. Bir köy halkına vardıklarında onlardan yemek istediler fakat köylüler onları misafir etmeyi reddetti. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular. Hızır eliyle şöyle yaparak duvarı doğrulttu. Mûsâ ona: "Bu insanlara geldik, bizi ne misafir ettiler ne de yemek verdiler. Eğer dileseydin bunun karşılığında bir ücret alabilirdin" dedi. Hızır: "İşte bu, benimle senin arandaki ayrılıktır. Şimdi sana sabretmeye güç yetiremediğin şeylerin yorumunu haber vereceğim" dedi. Resûlullah ﷺ buyurdu ki: "Allah Mûsâ'ya rahmet etsin! Keşke sabretseydi de onların haberlerinden daha fazlası bize anlatılsaydı." Yine Resûlullah ﷺ buyurdu ki: "Mûsâ'nın ilk itirazı unutmasından kaynaklanmıştı." Ve buyurdu ki: "Bir serçe gelip geminin kenarına kondu, sonra gagasıyla denizden su aldı. Hızır ona dedi ki: 'Benim ilmim ve senin ilmin, Allah'ın ilmine nispetle ancak bu serçenin denizden eksilttiği su kadardır.'" Saîd b. Cübeyr derdi ki: (Kehf Suresi 79. ayeti okurken) «Çünkü önlerinde her sağlam gemiye zorbalıkla el koyan bir kral vardı» şeklinde okurdu. Ve (80. ayet için) «Oğlan çocuğu kâfirdi» şeklinde okurdu.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Musa ﷺ, bilginin sınırlı olduğunu ve Allah’ın hikmeti karşısında sabır gerektiğini öğretti.

Kavramlar ve açıklamalar
İki denizin birleştiği yer

Musa’ya Hızır’ı bulması için işaret olarak verilen yer.

Hızır

Allah’ın özel bir bilgi verdiği kul; Musa öğrenmek için onunla yolculuk etti.

Bilgiyi Allah’a nispet etmek

Bilginin nihayetinde Allah’tan geldiğini ve yalnızca kişinin kendisine ait olmadığını kabul etmek.

Âlimlerin çıkarımları

İmam Nevevî gibi âlimler, bir peygamberin bile Allah’ın başka birine verdiği bilgiyi öğrenmek isteyebileceğine dikkat çeker. Bu kıssa tevazuyu öğretir: Musa, Hızır’ın özel bilgisini kabul etmiş ve ondan kendisine öğretmesini istemiştir. Ayrıca ilgili bilgiye sahip olmadan olaylar hakkında hüküm verilmemesi gerektiğini gösterir; bununla birlikte bu kıssa, yasaklanmış bir işi kişinin kendi başına yapmasını haklı çıkarmaz. Hızır’ın açıklaması, kendisine bildirilen ilahî bilgiye dayanıyordu.

Günümüz için dersler
  1. Bilgi ve başarıdan söz ederken “Allah en iyi bilendir” de; kavrayışını yalnızca kendine mal etme.
  2. Bir durumu bütünüyle anlamadığında saygıyla sorular sor ve aceleyle hüküm verme.
  3. Sabırla bilgi ara ve başkasının henüz öğrenmediğin bir şeyi biliyor olabileceğini kabul et.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.