Sahih Muslim, 6165. hadis
Ubayy ibn Ka'b rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Ubayy ibn Ka'b tarafından rivayet edildi
Sahih Muslim bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلاَؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الأَرْضِ رَجُلاً خَيْرًا أَوْ أَعْلَمَ مِنِّي . قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الأَرْضِ رَجُلاً هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ . قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ . قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ . قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لاَ يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلاَ أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ . فَلَمَّا تَجَاوَزَا قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا . قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا . قَالَ فَتَذَكَّرَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا . قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي . فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي . قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلاَوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ . فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمُ السَّلاَمُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى . قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ . قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا . قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا . شَىْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ . قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا . قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا . فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا . قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا . قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا . قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا . فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ . قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْىِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ ذَعْرَةً مُنْكَرَةً . قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ " رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلاَ أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ . قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا . وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ - قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنَ الأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ " رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَ��َلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا - " فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَاسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ . قَالَ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا . قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ . قَالَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ إِلَى آخِرِ الآيَةِ . فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا . وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلاَمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ " . إِلَى آخِرِ الآيَةِ .
Ubey b. Ka'b bize şöyle anlattı: Resûlullah ﷺ'ın şöyle buyurduğunu işittim:
"Musa aleyhisselâm kavmine vaaz verirken onlara Allah'ın günlerini, yani O'nun nimet ve musibetlerini hatırlatıyordu. Bir ara, 'Yeryüzünde benden daha hayırlı veya daha âlim bir kimse bilmiyorum' dedi. Bunun üzerine Allah ona vahyetti: 'Ben hayrı ondan daha iyi bilirim; yeryüzünde senden daha âlim bir kulum var.' Musa, 'Ey Rabbim! Beni ona ulaştır' dedi. Kendisine, 'Yanına tuzlanmış bir balık al; balığı kaybettiğin yerde o kişiyi bulacaksın' denildi. Böylece Musa ve genç yardımcısı yola çıktılar. Kayaya vardıklarında Musa durumu fark edemedi ve oradan ayrılıp gitti, ancak genç adam geride kaldı. Balık suda canlandı ve suyun üzerinde bir kemer gibi bir iz bıraktı. Genç adam, 'Allah'ın peygamberine yetişip haber vermeliyim' diye düşündü fakat bu husus kendisine unutturuldu. O noktayı geçtikten sonra Musa, genç arkadaşına, 'Kahvaltımızı getir, yolculuğumuzda yorulduk' dedi. Oysa o belirlenen yeri geçinceye kadar yorgunluk hissetmemişlerdi. Genç adam hatırlayıp, 'Kayada dinlendiğimiz sırada balığı unuttuğumu gördün mü? Onu bana şeytan unutturdu. Balık şaşılacak bir şekilde denizde kendine yol açtı' dedi. Musa, 'İşte aradığımız yer burasıdır!' dedi. Geri dönüp izlerini takip ettiler ve genç adam balığın olduğu yeri gösterdi. Musa orada Hızır'ı aramaya başladı ve onu bir örtüye bürünmüş halde sırtüstü yatarken buldu. Ona, 'Selamün aleyküm' dedi. Hızır örtüyü yüzünden kaldırıp, 'Aleykümüsselam, sen kimsin?' diye sordu. Musa, 'Ben Musa'yım' dedi. Hızır, 'Hangi Musa?' diye sorunca, 'İsrailoğullarının Musa'sı' cevabını verdi. Hızır, 'Seni buraya getiren sebep nedir?' diye sordu. Musa, 'Bana öğretilen hikmet ve rüşd ilminden bana da öğretmen için geldim' dedi. Hızır, 'Şüphesiz sen benimle birlikte sabredemezsin. İçyüzünü kavrayamadığın bir şeye nasıl sabredebilirsin? Ben emrolunduğum bazı işleri yapacağım ki onları görünce dayanamayacaksın' dedi. Musa, 'İnşallah beni sabırlı bulacaksın ve hiçbir hususta sana isyan etmeyeceğim' dedi. Hızır, 'O halde bana tâbi olursan, ben sana anlatıncaya kadar hiçbir şey hakkında soru sorma' dedi. Yola devam ettiler. Gemiyi bindiklerinde Hızır gemiyi deldi. Musa, 'Gemidekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu çok kötü bir iş yaptın!' dedi. Hızır, 'Seninle birlikte sabredemeyeceğini söylemedim mi?' dedi. Musa, 'Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama ve işimde bana güçlük çıkarma' dedi. Yollarına devam ettiler. Oyun oynayan çocuklara rastladıklarında Hızır, ilk bakışta rastgele seçtiği bir çocuğu tutup öldürdü. Musa aleyhisselâm buna son derece dehşete düştü ve, 'Bir cana karşılık olmaksızın masum bir canı mı öldürdün? Gerçekten çok çirkin bir iş yaptın!' dedi. İşte tam bu noktada Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: 'Allah'ın rahmeti bizim ve Musa'nın üzerine olsun. Eğer acele etmeseydi nice hayret verici şeyler görecekti; ancak arkadaşına karşı bir çekingenlik duydu.' Musa, 'Eğer bundan sonra sana bir şey sorarsam artık benimle arkadaşlık etme. Benden taraf mazeretin kabul edilmiş olur' dedi. Şayet sabretseydi nice acayiplikler görecekti. (Râvi der ki:) Resûlullah ﷺ peygamberlerden birini andığında önce kendisi için dua eder, 'Allah'ın rahmeti bizim ve falan kardeşimizin üzerine olsun' derdi. Sonra yollarına devam ettiler. Cimri bir köy halkına uğradılar. Toplantı yerlerinde dolaşıp yemek istediler ama köylüler onları misafir etmeyi reddetti. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular; Hızır duvarı doğrulttu. Musa, 'Dilersen bunun için bir ücret alabilirdin' dedi. Hızır, 'Bu, benimle senin aramızdaki ayrılıktır' diyerek elbisesinden tuttu ve ekledi: 'Şimdi sana sabredemediğin olayların içyüzünü haber vereceğim: Gemiye gelince, o denizde çalışan yoksullara aitti... ayetin sonuna kadar. Onu gasp edecek bir zorba geldiğinde gemiyi delik bulunca vazgeçti, onlar da tahta ile tamir ettiler. Çocuğa gelince, o yaratılış itibarıyla kâfir olarak doğmuştu ve anne-babası ona çok düşkündü. Eğer ergenlik çağına erseydi onları azgınlık ve küfre sürükleyecekti. Biz de Rablerinin onlara, temizlikçe daha hayırlı ve merhametçe daha yakın bir evlat vermesini diledik. Duvara gelince, o şehirdeki iki yetim çocuğa aitti ve altında onlara ait bir hazine vardı... ayetin sonuna kadar."
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Musa ﷺ, bilginin tek bir insanın sahip olduğundan daha geniş olduğunu öğretir.
İnsanların yaşadığı Allah’ın nimetleri ve imtihanları.
Allah’ın kendisine özel bir bilgi verdiği ve Musa’nın karşılaştığı kul.
Durumun tamamını henüz bilmediğinde kendini tutmak ve açıklamayı beklemek.
Klasik âlimler bilginin Allah’tan bir nimet olduğunu ve çok şey bilmenin kimseyi her şeyi bilen biri yapmadığını vurgular. Musa ﷺ, bilgi arayışıyla tevazu içinde yolculuk etti; el-Hızır ise gizli arka planı açıklığa kavuşmadan olaylar hakkında hüküm vermemeyi ona öğretti. Âlimler ayrıca Musa’nın sorularının ağır kötülükleri reddetme görevinden kaynaklandığına dikkat çeker; dolayısıyla kıssa, zulmün sessizce gerçekleşmesine izin vermeyi öğretmez. El-Hızır’ın özel eylemleri ilahî vahyin yönlendirmesiyle yapılmıştır ve insanlara başkalarına zarar vermeleri için genel bir izin oluşturmaz.
- Henüz bilmediklerinizi kabul edin ve sonuç çıkarmadan önce açıklama için uzmanlara danışın.
- Bir durum anlaşılmaz görünüyorsa önce güvenilir bilgi arayın ve hüküm vermeyi erteleyin.
- Bilgiyi tevazuyla paylaşın ve Allah’ın insanlara farklı bilgi ve kavrayışlar verdiğini kabul edin.
Bu rivayet, Musa ile İsrailoğullarından olan arkadaşının aynı kişi olup olmadığını ele alarak karşılaşmanın bağlamını açıklar.
Sahih Muslim · #6167 (Sahih)Bu rivayet de karşılaşmalarını ve bilgi ile sabır hakkındaki dersleri ele alır.
Sahih al-Bukhari · #122 (Sahih)Bu sahih anlatım, Musa’nın bilgi arayışının ve el-Hızır’a yolculuğunun benzer bir aktarımını sunar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.