Sunan an-Nasa'i, 4706. hadis
Abdullah ibn Abbas rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Abdullah ibn Abbas tarafından rivayet edildi
Rivayet
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَوَّلُ قَسَامَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ كَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ اسْتَأْجَرَ رَجُلاً مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ فَخِذِ أَحَدِهِمْ - قَالَ - فَانْطَلَقَ مَعَهُ فِي إِبِلِهِ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةُ جُوَالِقِهِ فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ فَأَعْطَاهُ عِقَالاً يَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ فَلَمَّا نَزَلُوا وَعُقِلَتِ الإِبِلُ إِلاَّ بَعِيرًا وَاحِدًا فَقَالَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ مَا شَأْنُ هَذَا الْبَعِيرِ لَمْ يُعْقَلْ مِنْ بَيْنِ الإِبِلِ قَالَ لَيْسَ لَهُ عِقَالٌ . قَالَ فَأَيْنَ عِقَالُهُ قَالَ مَرَّ بِي رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ فَاسْتَغَاثَنِي فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ . فَأَعْطَيْتُهُ عِقَالاً فَحَذَفَهُ بِعَصًا كَانَ فِيهَا أَجَلُهُ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ أَتَشْهَدُ الْمَوْسِمَ قَالَ مَا أَشْهَدُ وَرُبَّمَا شَهِدْتُ . قَالَ هَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي رِسَالَةً مَرَّةً مِنَ الدَّهْرِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ إِذَا شَهِدْتَ الْمَوْسِمَ فَنَادِ يَا آلَ قُرَيْشٍ فَإِذَا أَجَابُوكَ فَنَادِ يَا آلَ هَاشِمٍ فَإِذَا أَجَابُوكَ فَسَلْ عَنْ أَبِي طَالِبٍ فَأَخْبِرْهُ أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَنِي فِي عِقَالٍ وَمَاتَ الْمُسْتَأْجَرُ فَلَمَّا قَدِمَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ أَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَاحِبُنَا قَالَ مَرِضَ فَأَحْسَنْتُ الْقِيَامَ عَلَيْهِ ثُمَّ مَاتَ فَنَزَلْتُ فَدَفَنْتُهُ . فَقَالَ كَانَ ذَا أَهْلَ ذَاكَ مِنْكَ . فَمَكُثَ حِينًا ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ الْيَمَانِيَّ الَّذِي كَانَ أَوْصَى إِلَيْهِ أَنْ يُبَلِّغَ عَنْهُ وَافَى الْمَوْسِمَ قَالَ يَا آلَ قُرَيْشٍ . قَالُوا هَذِهِ قُرَيْشٌ . قَالَ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ . قَالُوا هَذِهِ بَنُو هَاشِمٍ . قَالَ أَيْنَ أَبُو طَالِبٍ قَالَ هَذَا أَبُو طَالِبٍ . قَالَ أَمَرَنِي فُلاَنٌ أَنْ أُبَلِّغَكَ رِسَالَةً أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَهُ فِي عِقَالٍ . فَأَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ اخْتَرْ مِنَّا إِحْدَى ثَلاَثٍ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَدِّيَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ فَإِنَّكَ قَتَلْتَ صَاحِبَنَا خَطَأً وَإِنْ شِئْتَ يَحْلِفُ خَمْسُونَ مِنْ قَوْمِكَ أَنَّكَ لَمْ تَقْتُلْهُ فَإِنْ أَبَيْتَ قَتَلْنَاكَ بِهِ . فَأَتَى قَوْمَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُمْ فَقَالُوا نَحْلِفُ . فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَدْ وَلَدَتْ لَهُ فَقَالَتْ يَا أَبَا طَالِبٍ أُحِبُّ أَنْ تُجِيزَ ابْنِي هَذَا بِرَجُلٍ مِنَ الْخَمْسِينَ وَلاَ تُصْبِرْ يَمِينَهُ . فَفَعَلَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا طَالِبٍ أَرَدْتَ خَمْسِينَ رَجُلاً أَنْ يَحْلِفُوا مَكَانَ مِائَةٍ مِنَ الإِبِلِ يُصِيبُ كُلُّ رَجُلٍ بَعِيرَانِ فَهَذَانِ بَعِيرَانِ فَاقْبَلْهُمَا عَنِّي وَلاَ تُصْبِرْ يَمِينِي حَيْثُ تُصْبَرُ الأَيْمَانُ . فَقَبِلَهُمَا وَجَاءَ ثَمَانِيَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً حَلَفُوا . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا حَالَ الْحَوْلُ وَمِنَ الثَّمَانِيَةِ وَالأَرْبَعِينَ عَيْنٌ تَطْرِفُ .
Bize Muhammed b. Yahya haber verdi, dedi ki: Bize Ebû Ma'mer anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâris anlattı, dedi ki: Bize Katan Ebü'l-Heysem anlattı, dedi ki: Bize Ebû Yezîd el-Medenî anlattı, İkrime'den, o da İbn Abbas'tan rivayet etti. Dedi ki: Câhiliye dönemindeki ilk kasâme olayı şöyle cereyan etmişti: Benî Hâşim'den bir adam, Kureyş'in bir kolundan bir adamı ücretle tutmuştu. Adam onunla birlikte develerini sürmek üzere yola çıktı. Yolda Benî Hâşim'den başka bir adam yanlarına uğradı; heybesinin kulpu kopmuştu. Ücretli adama,
"Heybemin kulpunu bağlamam için bana bir urgan ver de develer ürküp kaçmasın" diye seslendi. O da ona heybesinin kulpunu bağlaması için bir urgan verdi. Konakladıklarında develerin hepsi bağlandı, yalnızca bir deve bağlanmamıştı. Onu tutan adam, "Bu devenin hali ne? Develer arasında neden sadece bu bağlanmadı?" diye sordu. Ücretli, "Urganı yok," dedi. Adam, "Urganı nerede?" diye sorunca, "Benî Hâşim'den bir adam yanıma geldi, heybesinin kulpu kopmuştu, benden yardım istedi ve 'Heybemin kulpunu bağlamam için bana bir urgan ver de develer ürküp kaçmasın' dedi, ben de ona bir urgan verdim," cevabını verdi. Bunun üzerine adam, elindeki sopayla ona vurdu ve bu darbe onun ölümüne sebep oldu. O sırada oradan Yemenli bir adam geçti. Ölmekte olan adam ona, "Hacca gidecek misin?" diye sordu. Yemenli, "Gideceğimi sanmıyorum ama belki giderim," dedi. Adam, "Ömründe bir kez olsun benim için bir mesaj iletebilir misin?" diye rica etti. Yemenli, "Evet," deyince, adam şöyle dedi: "Eğer hac mevsimine gidersen, 'Ey Kureyş topluluğu!' diye seslen. Sana cevap verirlerse, 'Ey Benî Hâşim topluluğu!' diye seslen. Onlar da cevap verirse, Ebû Tâlib'i sor ve ona falanca kişinin beni bir urgan yüzünden öldürdüğünü söyle." Böylece ücretli adam vefat etti. Onu tutan kişi geri döndüğünde Ebû Tâlib yanına gelip, "Bizim arkadaşımıza ne oldu?" diye sordu. Adam, "Hastalandı, ona iyi baktım ama vefat etti, ben de inip onu defnettim," dedi. Ebû Tâlib, "Senden bunu hak ediyordu," karşılığını verdi. Bir süre sonra, mesajı iletmesi için vasiyet edilen Yemenli adam hac mevsiminde Mekke'ye geldi ve "Ey Kureyş topluluğu!" diye seslendi. Onlar, "İşte Kureyş burada," dediler. Sonra "Ey Benî Hâşim topluluğu!" diye seslendi. Onlar da "İşte Benî Hâşim burada," dediler. "Ebû Tâlib nerede?" diye sorunca, "İşte Ebû Tâlib burada," dediler. Bunun üzerine, "Falanca kişi benden sana bir mesaj iletmemi istedi; falanca kişi onu bir deve urganı yüzünden öldürmüş," dedi. Ebû Tâlib adamın yanına gelerek şöyle dedi: "Sana sunduğumuz üç seçenekten birini seç: Ya arkadaşımızı yanlışlıkla öldürdüğün için bize yüz deve diyet ödersin; ya da kavminden elli adam senin onu öldürmediğine dair yemin eder; yahut biz seni kısas olarak öldürürüz." Adam kavmine gidip durumu anlattı, onlar da "Yemin ederiz," dediler. Bu sırada Benî Hâşim'den, o kavimden biriyle evli olup ondan çocuğu bulunan bir kadın Ebû Tâlib'e gelerek, "Ey Ebû Tâlib! Elli kişiden biri olan oğlumun yeminden muaf tutulmasını ve yemininin bekletilmemesini arzu ediyorum," dedi. Ebû Tâlib bunu kabul etti. Ardından kavimden bir adam gelip, "Ey Ebû Tâlib! Yüz deve yerine elli adamın yemin etmesini istedin; bu durumda her adama iki deve düşüyor. İşte benim payıma düşen iki deve, bunları benden kabul et ve yeminimi bekletme," dedi. Ebû Tâlib develeri kabul etti ve onu yeminden muaf tuttu. Geriye kalan kırk sekiz adam gelip yemin etti. İbn Abbas dedi ki: Nefsim elinde olan Allah'a yemin ederim ki, bir yıl dolmadan o kırk sekiz adamdan hayatta kalan tek bir göz bile kalmadı.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Kanıtlanmamış bir öldürme olayında İbn Abbas, kasâmenin eski bir biçimini anlatır.
İbn Abbas, Cahiliye dönemindeki ilk kasâmeyi anlatır: Benî Hâşim’den ücretle çalışan bir adam, işvereni tarafından dövüldükten sonra öldü. Yemenli bir adam, ölen kişinin son mesajını Ebû Tâlib’e iletti; ardından diyet, yeminler ve kısas konusunda bir anlaşmazlık çıktı.
Çözülememiş bazı cinayet vakalarında ele alınan, yeminlere dayalı bir usul.
Öldürülen kişinin yakınlarına ödenen mali tazminat.
Öldürme suçu için verilen yargısal ceza; kişiler bunu kendi başlarına uygulayamaz.
Klasik fakihler kasâmeyi, güçlü şüphenin bulunduğu ancak olağan yöntemlerle kesin delilin elde edilemediği bir cinayet davasında uygulanan özel bir ispat usulü olarak ele alır. Mezhepler, şartları, yeminlerin sırası ve sonuçları konusunda farklı görüşlere sahiptir. Bu anlatı, İslam öncesi dönemdeki bir çözümü aktarır; tek başına kabile adına tehditte bulunmaya veya kişilerin kendi adaletini sağlamasına izin vermez. Delil, yargılama ve kısas konularında İslami hükümler esastır.
- Dikkatli bir soruşturma ve güvenilir delil olmadan kimseyi cinayetle suçlamayın.
- Emanet edilen mesajı, rahatsız edici olsa bile, dürüstçe ve eksiksiz iletin.
- Diyet ve kısas konusundaki anlaşmazlıkları yetkili mahkemelere bırakın; cezayı asla kendiniz uygulamayın.
Aynı kitaptaki bu rivayet, bir cinayet davasında yeminlere ilişkin kuralları ele alarak konuyu hukuki bağlamına yerleştirmeye yardımcı olur.
Sahih al-Bukhari · #6142 (Sahih)Bu sahih rivayet de yeminleri ve bir cinayet davasının ele alınışını, ancak İslami hukuk uygulaması açısından konu eder.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.