الزكاة · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 1640

روایت‌شده توسط Qabisah ibn Mukhariq. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: الزكاة
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Qabisah ibn Mukhariq

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ رِيَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي كِنَانَةُ بْنُ نُعَيْمٍ الْعَدَوِيُّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ الْهِلاَلِيِّ، قَالَ تَحَمَّلْتُ حَمَالَةً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَقِمْ يَا قَبِيصَةُ حَتَّى تَأْتِيَنَا الصَّدَقَةُ فَنَأْمُرَ لَكَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لاَ تَحِلُّ إِلاَّ لأَحَدِ ثَلاَثَةٍ رَجُلٌ تَحَمَّلَ حَمَالَةً فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ وَرَجُلٌ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَاجْتَاحَتْ مَالَهُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ وَرَجُلٌ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ حَتَّى يَقُولَ ثَلاَثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَا مِنْ قَوْمِهِ قَدْ أَصَابَتْ فُلاَنًا الْفَاقَةُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ - أَوْ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ - ثُمَّ يُمْسِكُ وَمَا سِوَاهُنَّ مِنَ الْمَسْأَلَةِ يَا قَبِيصَةُ سُحْتٌ يَأْكُلُهَا صَاحِبُهَا سُحْتًا ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

مُسَدَّد برای ما حدیث کرد، حَمّاد بن زید برای ما حدیث کرد، از هارون بن ریاب، که گفت: کِنانه بن نُعَیم عَدَوی برایم حدیث کرد، از قَبیصه بن مُخارق هِلالی، که گفت: من ضامن دیه‌ای شدم و نزد پیامبر ﷺ آمدم. ایشان فرمودند:

«ای قبیطه! صبر کن تا صدقه (زکات) نزد ما بیاید، آنگاه دستور می‌دهیم آن را به تو بدهند.» سپس فرمودند: «ای قبیطه! سؤال کردن (درخواست کمک مالی) تنها برای یکی از سه گروه حلال است: مردی که ضامن دیه‌ای شده باشد، پس سؤال کردن برایش حلال است تا آن را به دست آورد، سپس دست بردارد؛ مردی که گرفتار بلایی شود و مالش را نابود کند، پس سؤال کردن برایش حلال است تا مایه معاش کافی به دست آورد (یا فرمودند: سامان زندگی)؛ و مردی که دچار فقر شدید شود، چنانکه سه نفر خردمند از قومش بگویند فلانی دچار فقر شده است، پس سؤال کردن برایش حلال است تا مایه معاش کافی (یا سامان زندگی) به دست آورد، سپس دست بردارد. غیر از این موارد، ای قبیطه! هرگونه درخواست دیگری حرام است و درخواست‌کننده آن را به صورت مال حرام می‌خورد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

درخواست کمک تنها در صورت نیازِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده و تا زمان برطرف‌شدن آن جایز است.

پیشینه و سبب بیان

قبیصه بن مخارق روایت کرد که ضمانت مالی‌ای را بر عهده گرفته بود و از پیامبر ﷺ کمک خواست. پیامبر ﷺ به او فرمود تا رسیدن صدقه صبر کند، سپس دستور خواهد داد مقداری از آن را به او بدهند.

توضیح واژه‌های دشوار
حَماله

تعهد مالی‌ای که شخص بر عهده می‌گیرد؛ مانند پرداخت بدهی یا غرامت برای پایان‌دادن به اختلاف.

قِوام یا سَدادِ معیشت

امکانات کافی برای تأمین نیازهای ضروری زندگی.

سُحت

مال حرامی که شخص به‌ناحق به دست می‌آورد و مصرف می‌کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که درخواست کمک در سه وضعیت مشخص جایز است: پذیرفتن ضمانت مالی، از دست‌دادن دارایی بر اثر بلای طبیعی، و فقر شدید که سه فرد خردمند از جامعه آن را تأیید کنند. این اجازه فقط تا زمان اداشدن تعهد یا فراهم‌شدن امکانات کافی برای یک زندگی بسنده اعتبار دارد؛ پس از آن شخص باید درخواست را متوقف کند. چهار مکتب فقهی اهل‌سنت، شرایط دریافت زکات و تشخیص نیازمندی را بر پایه شواهد و قواعد فقهی تکمیلی بررسی می‌کنند. هشدار درباره درخواست‌کردن بدون نیازِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده تأکید می‌کند که گرفتن زکات بدون استحقاق جایز نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. در صورت نیاز مالی، ابتدا از بستگان قابل‌اعتماد، جامعه یا نهاد معتبر زکات کمک بخواهید.
  2. اگر برای بدهی یا وضعیت اضطراری کمکی دریافت کردید، آن را در همان راهی که برایش داده شده مصرف کنید و با برطرف‌شدن نیاز، درخواست کمک را متوقف کنید.
  3. هنگام پرداخت زکات، با دقت بررسی کنید که دریافت‌کننده واقعاً در یکی از گروه‌های مستحق باشد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.