Sunan Abi Dawud، حدیث 2256
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از أبو داود تا ابْنِ عَبَّاسٍ
- 1الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّآن را به أبو داود روایت کرد
- 2يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ
- 3عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ
- 4عِكْرِمَةَ
- 5ابْنِ عَبَّاسٍ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.
روایت
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ هِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ وَهُوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَجَاءَ مِنْ أَرْضِهِ عَشِيًّا فَوَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ رَجُلاً فَرَأَى بِعَيْنَيْهِ وَسَمِعَ بِأُذُنَيْهِ فَلَمْ يَهِجْهُ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ غَدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي جِئْتُ أَهْلِي عِشَاءً فَوَجَدْتُ عِنْدَهُمْ رَجُلاً فَرَأَيْتُ بِعَيْنِي وَسَمِعْتُ بِأُذُنِي فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا جَاءَ بِهِ وَاشْتَدَّ عَلَيْهِ فَنَزَلَتْ { وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ } الآيَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا فَسُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبْشِرْ يَا هِلاَلُ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَكَ فَرَجًا وَمَخْرَجًا " . قَالَ هِلاَلٌ قَدْ كُنْتُ أَرْجُو ذَلِكَ مِنْ رَبِّي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْسِلُوا إِلَيْهَا " . فَجَاءَتْ فَتَلاَ عَلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَّرَهُمَا وَأَخْبَرَهُمَا أَنَّ عَذَابَ الآخِرَةِ أَشَدُّ مِنْ عَذَابِ الدُّنْيَا فَقَالَ هِلاَلٌ وَاللَّهِ لَقَدْ صَدَقْتُ عَلَيْهَا فَقَالَتْ قَدْ كَذَبَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَعِنُوا بَيْنَهُمَا " . فَقِيلَ لِهِلاَلٍ اشْهَدْ . فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ فَلَمَّا كَانَتِ الْخَامِسَةُ قِيلَ لَهُ يَا هِلاَلُ اتَّقِ اللَّهَ فَإِنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْمُوجِبَةُ الَّتِي تُوجِبُ عَلَيْكَ الْعَذَابَ . فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ يُعَذِّبُنِي اللَّهُ عَلَيْهَا كَمَا لَمْ يَجْلِدْنِي عَلَيْهَا . فَشَهِدَ الْخَامِسَةَ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ قِيلَ لَهَا اشْهَدِي . فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ فَلَمَّا كَانَتِ الْخَامِسَةُ قِيلَ لَهَا اتَّقِي اللَّهَ فَإِنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْمُوجِبَةُ الَّتِي تُوجِبُ عَلَيْكِ الْعَذَابَ . فَتَلَكَّأَتْ سَاعَةً ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي فَشَهِدَتِ الْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ فَفَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا وَقَضَى أَنْ لاَ يُدْعَى وَلَدُهَا لأَبٍ وَلاَ تُرْمَى وَلاَ يُرْمَى وَلَدُهَا وَمَنْ رَمَاهَا أَوْ رَمَى وَلَدَهَا فَعَلَيْهِ الْحَدُّ وَقَضَى أَنْ لاَ بَيْتَ لَهَا عَلَيْهِ وَلاَ قُوتَ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُمَا يَتَفَرَّقَانِ مِنْ غَيْرِ طَلاَقٍ وَلاَ مُتَوَفَّى عَنْهَا وَقَالَ " إِنْ جَاءَتْ بِهِ أُصَيْهِبَ أُرَيْصِحَ أُثَيْبِجَ حَمْشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِهِلاَلٍ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَوْرَقَ جَعْدًا جُمَالِيًّا خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ فَهُوَ لِلَّذِي رُمِيَتْ بِهِ فَجَاءَتْ بِهِ أَوْرَقَ جَعْدًا جُمَالِيًّا خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ الأَيْمَانُ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ " . قَالَ عِكْرِمَةُ فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَمِيرًا عَلَى مُضَرَ وَمَا يُدْعَى لأَبٍ .
حسن بن علی به ما حدیث کرد، یزید بن هارون به ما حدیث کرد، عباد بن منصور به ما حدیث کرد، از عکرمه، از ابن عباس که گفت: هلال بن امیه آمد، و او یکی از آن سه نفری بود که خداوند توبهشان را پذیرفت. او عصرگاه از زمین خود بازگشت و مردی را نزد خانوادهاش یافت. با چشمان خود دید و با گوشهای خود شنید، اما تا صبح کاری به کار او نداشت. سپس بامدادان نزد رسول الله ﷺ رفت و گفت:
«ای رسول خدا! من شبانه نزد خانوادهام آمدم و مردی را پیش آنان یافتم. با چشم خود دیدم و با گوش خود شنیدم.» رسول الله ﷺ از آنچه او آورد ناخشنود شد و موضوع بر ایشان دشوار گشت. آنگاه این آیات نازل شد: {و کسانی که همسرانشان را متهم میکنند و جز خودشان شاهدانی ندارند، پس شهادت یکی از آنان...} یعنی هر دو آیه. سپس اندوه از رسول الله ﷺ برطرف شد و فرمودند: «بشارت باد ای هلال! همانا خداوند عزوجل برای تو گشایش و راه خروجی قرار داد.» هلال گفت: «من از پروردگارم چنین انتظاری داشتم.» رسول الله ﷺ فرمودند: «به دنبال همسرش بفرستید.» زن آمد و رسول الله ﷺ آیات را بر آنان خواندند، به آنان پند دادند و خبر دادند که عذاب آخرت سختتر از عذاب دنیاست. هلال گفت: «به خدا سوگند، من درباره او راست گفتم.» زن گفت: «او دروغ گفته است.» رسول الله ﷺ فرمودند: «بین آن دو لعان اجرا کنید.» به هلال گفته شد: «شهادت بده.» او چهار بار به نام خدا شهادت داد که قطعاً راستگوست. چون نوبت به پنجمین رسید، به او گفته شد: «ای هلال! از خدا بترس، زیرا عذاب دنیا سبکتر از عذاب آخرت است و این همان شهادت تعیینکنندهای است که عذاب را بر تو واجب میگرداند.» او گفت: «به خدا سوگند، خداوند مرا بر این امر عذاب نخواهد کرد، همانگونه که مرا بر آن شلاق نزد.» پس پنجمین بار شهادت داد که لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگویان باشد. سپس به زن گفته شد: «شهادت بده.» او چهار بار به نام خدا شهادت داد که شوهرش قطعاً از دروغگویان است. چون نوبت به پنجمین رسید، به او گفته شد: «از خدا بترس، زیرا عذاب دنیا سبکتر از عذاب آخرت است و این همان شهادت تعیینکنندهای است که عذاب را بر تو واجب میگرداند.» او لحظهای مکث کرد، سپس گفت: «به خدا سوگند، قومم را رسوا نمیکنم.» پس پنجمین بار شهادت داد که خشم خدا بر او باد اگر شوهرش راستگو باشد. آنگاه رسول الله ﷺ میان آن دو جدایی انداختند و حکم کردند که فرزندش به پدری نسبت داده نشود، و نه او و نه فرزندش مورد اتهام زنا قرار نگیرند، و هر کس او یا فرزندش را متهم کند، حد بر او جاری شود. همچنین حکم کردند که نه مسکنی برای زن بر شوهر است و نه نفقهای، زیرا جدایی آنان بدون طلاق یا فوت بوده است. و فرمودند: «اگر فرزندی با موهای سرخرنگ، باسن کوچک، شکم بزرگ و ساقهای لاغر بیاورد، او از هلال است؛ و اگر فرزندی گندمگون، موفرفری، شترگونه، با ساقهای پرگوشت و باسن بزرگ بیاورد، او از کسی است که متهم شده بود.» پس او فرزندی گندمگون، موفرفری، شترگونه، با ساقهای پرگوشت و باسن بزرگ آورد. رسول الله ﷺ فرمودند: «اگر سوگندها نبود، من با او برخورد دیگری میکردم.» عکرمه گفت: «آن فرزند بعدها امیر قبیله مُضَر شد و هرگز به پدری نسبت داده نشد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
لیعان روشی حقوقی است که وقتی شوهر همسرش را بدون داشتن شاهد متهم میکند، به کار میرود.
این متن ماجرای هلال بن امیه را شرح میدهد: او به پیامبر ﷺ گفت که همسرش را با مرد دیگری دیده است. پس از آن، آیات مربوط به لیعان نازل شد.
روشی رسمی مبتنی بر سوگندهای متقابل است که در آن شوهر، بدون داشتن شاهد، همسرش را به زنا متهم میکند.
سوگند تعیینکننده: مرد اگر دروغ بگوید از خدا بخواهد لعنتش کند؛ زن نیز اگر مرد راست بگوید، از خدا بخواهد خشمش بر او فرود آید.
مجازاتی که در فقه اسلامی تعیین شده و تنها با شرایط سختگیرانه و بهدست قاضی صلاحیتدار اجرا میشود.
فقیهان کلاسیک با استناد به قرآن و روایات معتبر دربارهٔ لیعان میگویند این فرایند به شوهر امکان میدهد بدون داشتن چهار شاهد، اتهام را بهطور حقوقی مطرح کند. پس از سوگندها، جدایی صورت میگیرد؛ جزئیات مربوط به نفقه، محل سکونت و نسب در مذاهب فقهی متفاوت است و به وضعیت ادله و احکام حقوقی بستگی دارد. این روایت ضعیف بهتنهایی مبنای این احکام نیست. اجرای دقیق حقوقی این احکام بر عهدهٔ قاضی صلاحیتدار است و به بررسی دقیق نیاز دارد.
- هیچکس را بر پایهٔ گمان یا بدون مبنای حقوقیِ لازم به زنا متهم نکنید.
- در اختلافهای جدی زناشویی، بهجای مجازاتکردن یا متهمکردن علنی، از راهنمایی متخصصان و مراجع صلاحیتدار کمک بگیرید.
- کودکان را بهخاطر اختلافها یا اتهامهای بزرگسالان مقصر ندانید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.