الوصايا · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 2864

روایت‌شده توسط Sa'd ibn Abi Waqqas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: الوصايا
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Sa'd ibn Abi Waqqas

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضَ مَرَضًا - قَالَ ابْنُ أَبِي خَلَفٍ - بِمَكَّةَ - ثُمَّ اتَّفَقَا - أَشْفَى فِيهِ فَعَادَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَتِي أَفَأَتَصَدَّقُ بِالثُّلُثَيْنِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالشَّطْرِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالثُّلُثِ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَتْرُكَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً إِلاَّ أُجِرْتَ بِهَا حَتَّى اللُّقْمَةَ تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَخَلَّفُ عَنْ هِجْرَتِي قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ إِنْ تُخَلَّفْ بَعْدِي فَتَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا تُرِيدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ لاَ تَزْدَادُ بِهِ إِلاَّ رِفْعَةً وَدَرَجَةً لَعَلَّكَ أَنْ تُخَلَّفَ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

عثمان بن ابی‌شیبه و ابن ابی‌خلف به ما حدیث کردند و گفتند: سفیان از زهری، او از عامر بن سعد، و او از پدرش برای ما روایت کرد. وی گفت: پدرم بیمار شد — ابن ابی‌خلف می‌گوید: در مکه — سپس هر دو راوی توافق دارند که این بیماری تا پای مرگ پیش رفت. آنگاه رسول خدا ﷺ به عیادت ایشان آمدند. سعد عرض کرد:

«ای رسول خدا! من مال فراوانی دارم و جز دخترم وارثی ندارم. آیا دو سوم مالم را صدقه دهم؟» فرمودند: «نه.» پرسید: «پس نصف آن را؟» فرمودند: «نه.» پرسید: «پس یک سوم را؟» فرمودند: «یک سوم؛ و یک سوم هم بسیار زیاد است. اینکه وارثانت را ثروتمند رها کنی بهتر از آن است که آنان را فقیر و دست‌نیاز مردم گردانی. تو هر هزینه‌ای را با نیت خشنودی الله انجام دهی، پاداش آن را خواهی یافت، حتی لقمه‌ای که در دهان همسرت می‌گذاری.» گفتم: «ای رسول خدا! آیا از هجرتم باز خواهم ماند؟» فرمودند: «اگر پس از من بازمانی و با نیت خشنودی الله عمل صالح انجام دهی، مقام و درجه‌ات بالاتر خواهد رفت. شاید بازمانی تا گروهی از تو سود برند و گروهی دیگر زیان بینند.» سپس دعا کردند: «بارالها! هجرت یارانم را به سرانجام رسان و آنان را به عقب برنگردان. اما سعد بن خوله بسیار بدبخت بود،» زیرا در مکه از دنیا رفت و رسول خدا ﷺ بر او افسوس خوردند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

وصیت برای امور خیریه حداکثر می‌تواند یک‌سوم دارایی باشد؛ رسیدگی به وارثان بهتر است.

پیشینه و سبب بیان

سعد بن ابی‌وقاص در مکه سخت بیمار شد و از پیامبر ﷺ پرسید چه مقدار از دارایی‌اش را می‌تواند به‌عنوان صدقه وصیت کند. او تنها یک دختر به‌عنوان وارث داشت.

توضیح واژه‌های دشوار
صدقه

بخشش اختیاری که شخص با آن خشنودی الله را می‌جوید.

یک‌سوم

بیشترین سهم از ترکه که شخص می‌تواند با وصیت برای امور خیریه اختصاص دهد؛ کمتر از آن بهتر است.

هجرت

هجرت: کوچ از مکه به مدینه به‌خاطر دین.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که وصیت برای امور خیریه حداکثر می‌تواند یک‌سوم ترکه باشد و ترجیح آن است که کمتر از این مقدار باشد. احکام مربوط به وارثان واجب‌الارث مقدم است: وصیت نباید سهم‌های تعیین‌شده آنان را نادیده بگیرد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت حد یک‌سوم را پذیرفته‌اند؛ بخششی که به سود یکی از وارثان باشد یا از این حد فراتر رود، پس از وفات به رضایت دیگر وارثانِ دارای صلاحیت نیاز دارد. سخن درباره پاداشِ هزینه‌کردن همچنین نشان می‌دهد که رسیدگی به خانواده، با نیت درست، می‌تواند عبادت باشد.

درس‌هایی برای امروز
  1. وصیتی تنظیم کنید که سهم‌های واجب‌الارث را رعایت کند و بیش از یک‌سوم را به بخشش‌های اختیاری اختصاص ندهید.
  2. در زمان حیات به‌خوبی از خانواده‌تان مراقبت کنید؛ هزینه‌کردن خالصانه برای آنان نیز می‌تواند پاداش داشته باشد.
  3. در امور پیچیده مربوط به ترکه، از متخصصان راهنمایی بگیرید تا حقوق وارثان رعایت شود.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.