Sunan Abi Dawud، حدیث 2972
متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ جَمَعَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بَنِي مَرْوَانَ حِينَ اسْتُخْلِفَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ لَهُ فَدَكُ فَكَانَ يُنْفِقُ مِنْهَا وَيَعُودُ مِنْهَا عَلَى صَغِيرِ بَنِي هَاشِمٍ وَيُزَوِّجُ مِنْهَا أَيِّمَهُمْ وَإِنَّ فَاطِمَةَ سَأَلَتْهُ أَنْ يَجْعَلَهَا لَهَا فَأَبَى فَكَانَتْ كَذَلِكَ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ فَلَمَّا أَنْ وَلِيَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه عَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي حَيَاتِهِ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ فَلَمَّا أَنْ وَلِيَ عُمَرُ عَمِلَ فِيهَا بِمِثْلِ مَا عَمِلاَ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ ثُمَّ أَقْطَعَهَا مَرْوَانُ ثُمَّ صَارَتْ لِعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ - يَعْنِي عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ - فَرَأَيْتُ أَمْرًا مَنَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ لَيْسَ لِي بِحَقٍّ وَأَنَا أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ رَدَدْتُهَا عَلَى مَا كَانَتْ يَعْنِي عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلِيَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْخِلاَفَةَ وَغَلَّتُهُ أَرْبَعُونَ أَلْفَ دِينَارٍ وَتُوُفِّيَ وَغَلَّتُهُ أَرْبَعُمِائَةِ دِينَارٍ وَلَوْ بَقِيَ لَكَانَ أَقَلَّ .
عبدالله بن جراح به ما حدیث کرد، جریر از مغیره نقل کرد که گفت: هنگامی که عمر بن عبدالعزیز به خلافت رسید، بنیمروان را گرد آورد و فرمود:
«همانا رسول خدا ﷺ فدک را در اختیار داشتند و از آن انفاق میکردند و به کودکان بنیهاشم کمک مینمودند و مجردان آنان را همسر میدادند. همانا فاطمه از ایشان درخواست کرد که آن را به او ببخشند، اما ایشان امتناع ورزیدند. وضعیت در دوران حیات رسول خدا ﷺ چنین بود تا اینکه ایشان رحلت کردند. سپس چون ابوبکر رضی الله عنه زمام امور را به دست گرفت، همانند شیوه پیامبر ﷺ در زمان حیاتشان با آن رفتار کرد تا اینکه درگذشت. آنگاه که عمر به قدرت رسید، او نیز مانند آن دو عمل نمود تا اینکه درگذشت. سپس مروان آن را تیول خود قرار داد و سرانجام به دست عمر بن عبدالعزیز رسید.» او (عمر بن عبدالعزیز) گفت: «من معتقدم چیزی را که رسول خدا ﷺ از فاطمه علیها السلام دریغ داشتند، برای من جایز نیست؛ و شما را گواه میگیرم که من آن را به حالت سابقش بازگرداندم، یعنی به همان وضعیتی که در عهد رسول خدا ﷺ بود.» ابوداوود گوید: وقتی عمر بن عبدالعزیز به خلافت رسید، درآمد فدک چهل هزار دینار بود، اما هنگام وفاتش درآمد آن به چهارصد دینار کاهش یافته بود و اگر زنده میماند، کمتر از این مقدار میشد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
عمر بن عبدالعزیز فدک را بهعنوان ملکی با ادارهٔ عمومی بازگرداند.
واحه و ملکی که درآمدهای آن در این روایت مورد بحث قرار گرفته است.
داراییهایی که بدون جنگ به جامعهٔ مسلمانان میرسند و تحت اداره و مدیریت قرار میگیرند.
داراییِ اختصاصیافتهای که کسی حق استفاده از آن یا بهرهمندی از درآمدهایش را داشت.
این گزارش بیان میکند که خلفای نخستین فدک را همانگونه اداره میکردند که پیامبر ﷺ اداره کرده بود و عمر بن عبدالعزیز ادارهٔ آن را به رویهٔ پیشین بازگرداند. از آنجا که این روایت ضعیف است، بهتنهایی دلیلی برای اثبات حکمی شرعیِ لازمالاجرا نیست. درس فقهی گستردهتر این است که حاکمان داراییهای متعلق به جامعه را دارایی خصوصی تلقی نکنند؛ احکام دقیق فیء و اموال دولتی از دلایل معتبرتر و مباحثات فقیهان استنباط میشود.
- با درآمدهای عمومی بهعنوان امانتی سپردهشده برخورد کن و توضیح بده که چگونه هزینه میشوند.
- اجازه ندهید منافع شخصی یا خانوادگی تعیین کند چه کسی از اموال عمومی بهرهمند شود.
- پیش از آنکه روایتی را بهعنوان حکمی دینی و مستقل نقل کنی، اعتبار آن را بررسی کن.
این روایت صحیح، کارگزاری را که به سمتی گمارده شده است از پذیرفتن هدایا به سبب مقامش برحذر میدارد و بدینسان از مدیریت دقیق اموال عمومی پشتیبانی میکند.
40 Hadith van an-Nawawi · #33 (Sahih)این حدیث صحیح به بررسی دلیل و ادعاهای مربوط به مالکیت میپردازد و یادآور میشود که مالکیت صرفاً بر پایه ادعایی اثباتنشده واگذار نمیشود.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.