اخلاق و آداب پیامبر ﷺ · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 4695

روایت‌شده توسط Umar ibn al-Khattab. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: اخلاق و آداب پیامبر ﷺ
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

از أبو داود تا يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ

Sahih (معتبر)
  1. 1عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍآن را به أبو داود روایت کرد
  2. 2أَبِي
  3. 3كَهْمَسٌ
  4. 4ابْنِ بُرَيْدَةَ
  5. 5يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ تَكَلَّمَ فِي الْقَدَرِ بِالْبَصْرَةِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَاجَّيْنِ أَوْ مُعْتَمِرَيْنِ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا يَقُولُ هَؤُلاَءِ فِي الْقَدَرِ ‏.‏ فَوَفَّقَ اللَّهُ لَنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ دَاخِلاً فِي الْمَسْجِدِ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلاَمَ إِلَىَّ فَقُلْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ قِبَلَنَا نَاسٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَفَقَّرُونَ الْعِلْمَ يَزْعُمُونَ أَنْ لاَ قَدَرَ وَالأَمْرُ أُنُفٌ ‏.‏ فَقَالَ إِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي بَرِيءٌ مِنْهُمْ وَهُمْ بُرَآءُ مِنِّي وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ أَنَّ لأَحَدِهِمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فَأَنْفَقَهُ مَا قَبِلَهُ اللَّهُ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعْرِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ نَعْرِفُهُ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الإِسْلاَمِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الإِسْلاَمُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ ‏.‏ قَالَ فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ ‏.‏ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِيمَانِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ ‏.‏ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِحْسَانِ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَاتِهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عُمَرُ هَلْ تَدْرِي مَنِ السَّائِلُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

عبیدالله بن معاذ به ما حدیث کرد، پدرم به ما حدیث کرد، کهْمَس از ابن بُریده، و او از یحیی بن یَعْمَر روایت نمود که گفت: نخستین کسی که در بصره درباره قدر سخن گفت، مَعبَد جُهَنی بود. سپس من و حُمید بن عبدالرحمن حِمْیَری برای حج یا عمره راهی شدیم. گفتیم: ای کاش با یکی از اصحاب رسول الله ﷺ دیدار کنیم تا از آنچه این گروه درباره قدر می‌گویند، از او بپرسیم. پس خداوند توفیق داد تا با عبدالله بن عمر که وارد مسجد می‌شد، ملاقات کنیم. من و همراهم نزد او رفتیم و گمان کردم که همراهم سخن گفتن را به من واگذار خواهد کرد. پس گفتم: ای ابوعبدالرحمن! در میان ما مردمی پدید آمده‌اند که قرآن می‌خوانند و در پی دانش هستند، اما ادعا می‌کنند که قدری وجود ندارد و همه امور بدون تقدیر الهی و آزادانه رخ می‌دهد. او فرمود: هرگاه با آنان روبرو شدید، به ایشان بگویید که من از آنان بیزارم و آنان نیز از من بیزارند. سوگند به آن ذاتی که عبدالله بن عمر به او قسم می‌خورد، اگر یکی از آنان به اندازه کوه اُحُد طلا داشته باشد و آن را انفاق کند، خداوند از او نخواهد پذیرفت مگر آنکه به قدر ایمان آورد. سپس گفت: عمر بن خطاب برایم نقل کرد که گفت: روزی نزد رسول الله ﷺ بودیم که مردی با لباس‌های بسیار سفید و موهای بسیار سیاه بر ما وارد شد؛ هیچ اثر سفر بر او دیده نمی‌شد و ما او را نمی‌شناختیم. او کنار پیامبر ﷺ نشست، زانوهایش را به زانوهای ایشان چسباند و دستانش را بر ران‌های خود نهاد و گفت: ای محمد! مرا از اسلام آگاه کن. رسول الله ﷺ فرمودند:

«اسلام آن است که شهادت دهی هیچ معبودی جز الله نیست و محمد رسول الله است، نماز را برپا داری، زکات بپردازی، روزه رمضان بگیری و اگر توانایی داشتی، حج خانه خدا را به جا آوری.» آن مرد گفت: راست گفتی. ما شگفت‌زده شدیم که او هم سؤال می‌کرد و هم تصدیق می‌نمود. گفت: مرا از ایمان آگاه کن. فرمودند: «ایمان آن است که به الله، فرشتگان، کتاب‌ها، پیامبران، روز بازپسین و به قدر خیر و شرّ آن ایمان آوری.» گفت: راست گفتی. گفت: مرا از احسان آگاه کن. فرمودند: «احسان آن است که الله را چنان پرستش کنی که گویی او را می‌بینی؛ پس اگر تو او را نمی‌بینی، همانا او تو را می‌بیند.» گفت: مرا از ساعت (قیامت) آگاه کن. فرمودند: «پاسخ‌دهنده داناتر از پرسشگر نیست.» گفت: پس مرا از نشانه‌های آن آگاه کن. فرمودند: «کنیزک بانوی خود را بزاید و ببینی که پابرهنه‌ها، برهنه‌ها، تهیدستان و شبانان در ساختن بناهای بلند با یکدیگر مسابقه دهند.» سپس آن مرد رفت و من سه روز درنگ کردم، آنگاه پیامبر ﷺ فرمودند: «ای عمر! آیا می‌دانی پرسشگر چه کسی بود؟» گفتم: الله و رسولش داناترند. فرمودند: «او جبرئیل بود که آمد تا دینتان را به شما بیاموزد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

این حدیث اسلام، ایمان، احسان و ایمان به تقدیر الهی را به یکدیگر پیوند می‌دهد.

پیشینه و سبب بیان

یحیی بن یعمر و حمید بن عبدالرحمن نزد عبدالله بن عمر رفتند تا دربارهٔ مردمی در بصره از او بپرسند که تقدیر الهی را انکار می‌کردند. ابن عمر در پاسخ، روایت عمر بن خطاب دربارهٔ جبرئیل را نقل کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
قدر

تقدیر الهی: علم و مقدر کردن خداوند دربارهٔ آنچه رخ می‌دهد، چه خیر و چه شر.

احسان

خدا را با توجهی خالصانه عبادت کردن، با این آگاهی که او تو را می‌بیند.

قیامت

روز رستاخیز؛ زمان وقوع آن را تنها خداوند می‌داند.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان کلاسیک پرسش‌های جبرئیل را شرحی فشرده از دین می‌دانند: اسلام شامل اعمال آشکار عبادت، ایمان شامل باورهای اعتقادی و احسان شامل بندگی کامل است. یادکرد قدر نشان می‌دهد که ایمان به آن بخشی از ایمان است. دانشمندان همچنین تأکید می‌کنند که علم به زمان قیامت از آنِ خداوند است و پرسش کردن روشی پذیرفته برای آموزش دانش به شمار می‌رود.

درس‌هایی برای امروز
  1. اصول اعتقادی و تکالیف عبادی را گام‌به‌گام بیاموزید و هرگاه چیزی روشن نبود، از دانشمندان مورد اعتماد بپرسید.
  2. عبادت را با توجه و اخلاص انجام دهید و به یاد داشته باشید که خداوند شما را می‌بیند.
  3. بپذیرید که دانستن همه‌چیز برای شما ممکن نیست: زمان قیامت در علم خداوند است.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.