Sahih al-Bukhari، حدیث 2272
روایتشده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1أَبُو الْيَمَانِآن را به البخاري روایت کرد
- 2شُعَيْبٌ
- 3الزُّهْرِيِّ
- 4سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
- 5عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ
- 6رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " انْطَلَقَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَتَّى أَوَوُا الْمَبِيتَ إِلَى غَارٍ فَدَخَلُوهُ، فَانْحَدَرَتْ صَخْرَةٌ مِنَ الْجَبَلِ فَسَدَّتْ عَلَيْهِمُ الْغَارَ فَقَالُوا إِنَّهُ لاَ يُنْجِيكُمْ مِنْ هَذِهِ الصَّخْرَةِ إِلاَّ أَنْ تَدْعُوا اللَّهَ بِصَالِحِ أَعْمَالِكُمْ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمُ اللَّهُمَّ كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، وَكُنْتُ لاَ أَغْبِقُ قَبْلَهُمَا أَهْلاً وَلاَ مَالاً، فَنَأَى بِي فِي طَلَبِ شَىْءٍ يَوْمًا، فَلَمْ أُرِحْ عَلَيْهِمَا حَتَّى نَامَا، فَحَلَبْتُ لَهُمَا غَبُوقَهُمَا فَوَجَدْتُهُمَا نَائِمَيْنِ وَكَرِهْتُ أَنْ أَغْبِقَ قَبْلَهُمَا أَهْلاً أَوْ مَالاً، فَلَبِثْتُ وَالْقَدَحُ عَلَى يَدَىَّ أَنْتَظِرُ اسْتِيقَاظَهُمَا حَتَّى بَرَقَ الْفَجْرُ، فَاسْتَيْقَظَا فَشَرِبَا غَبُوقَهُمَا، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَفَرِّجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فِيهِ مِنْ هَذِهِ الصَّخْرَةِ، فَانْفَرَجَتْ شَيْئًا لاَ يَسْتَطِيعُونَ الْخُرُوجَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ كَانَتْ لِي بِنْتُ عَمٍّ كَانَتْ أَحَبَّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَأَرَدْتُهَا عَنْ نَفْسِهَا، فَامْتَنَعَتْ مِنِّي حَتَّى أَلَمَّتْ بِهَا سَنَةٌ مِنَ السِّنِينَ، فَجَاءَتْنِي فَأَعْطَيْتُهَا عِشْرِينَ وَمِائَةَ دِينَارٍ عَلَى أَنْ تُخَلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ نَفْسِهَا، فَفَعَلَتْ حَتَّى إِذَا قَدَرْتُ عَلَيْهَا قَالَتْ لاَ أُحِلُّ لَكَ أَنْ تَفُضَّ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ. فَتَحَرَّجْتُ مِنَ الْوُقُوعِ عَلَيْهَا، فَانْصَرَفْتُ عَنْهَا وَهْىَ أَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ وَتَرَكْتُ الذَّهَبَ الَّذِي أَعْطَيْتُهَا، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فِيهِ. فَانْفَرَجَتِ الصَّخْرَةُ، غَيْرَ أَنَّهُمْ لاَ يَسْتَطِيعُونَ الْخُرُوجَ مِنْهَا. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ الثَّالِثُ اللَّهُمَّ إِنِّي اسْتَأْجَرْتُ أُجَرَاءَ فَأَعْطَيْتُهُمْ أَجْرَهُمْ، غَيْرَ رَجُلٍ وَاحِدٍ تَرَكَ الَّذِي لَهُ وَذَهَبَ فَثَمَّرْتُ أَجْرَهُ حَتَّى كَثُرَتْ مِنْهُ الأَمْوَالُ، فَجَاءَنِي بَعْدَ حِينٍ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَدِّ إِلَىَّ أَجْرِي. فَقُلْتُ لَهُ كُلُّ مَا تَرَى مِنْ أَجْرِكَ مِنَ الإِبِلِ وَالْبَقَرِ وَالْغَنَمِ وَالرَّقِيقِ. فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ لاَ تَسْتَهْزِئْ بِي. فَقُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْتَهْزِئُ بِكَ. فَأَخَذَهُ كُلَّهُ فَاسْتَاقَهُ فَلَمْ يَتْرُكْ مِنْهُ شَيْئًا، اللَّهُمَّ فَإِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فِيهِ. فَانْفَرَجَتِ الصَّخْرَةُ فَخَرَجُوا يَمْشُونَ ".
ابو الیمان ما را حدیث کرد، شعیب به ما خبر داد، از زهری، سالم بن عبدالله برایم روایت کرد که عبدالله بن عمر (رضی الله عنهما) گفت: شنیدم رسول خدا ﷺ میفرمودند:
«سه نفر از کسانی که پیش از شما بودند، با هم راه افتادند تا اینکه شبهنگام به غاری رسیدند و وارد آن شدند. ناگهان سنگی بزرگ از کوه فرو غلتید و دهانه غار را بر آنان بست. گفتند: هیچ چیز شما را از این سنگ نجات نمیدهد مگر اینکه الله را به واسطه اعمال صالحی که تنها برای رضای او انجام دادهاید، بخوانید. یکی از آنان گفت: ای الله! پدر و مادری پیر داشتم و هرگز پیش از آنان به خانواده یا مالی شیر نمینوشاندم. روزی در پی کاری دور شدم و بازنگشتم تا اینکه خوابیدند. شیر شامگاهیشان را دوشیدم و آنان را خفته یافتم. خوش نداشتم که پیش از آنان به خانواده یا مالی شیر بدهم. پس جام شیر در دستم ماند و منتظر بیداریشان شدم تا سپیده دمید. آنگاه بیدار شدند و شیر خود را نوشیدند. ای الله! اگر این کار را تنها برای طلب رضای تو کردم، آنچه را که از این سنگ بر ما تنگ شده است، گشایش ده.» سنگ اندکی کنار رفت ولی نتوانستند خارج شوند.» پیامبر ﷺ فرمودند: «دومی گفت: ای الله! دخترعمویی داشتم که محبوبترین مردم نزد من بود. خواستم کام بگیرم اما امتناع ورزید. تا اینکه سالی قحطی شد و نزد من آمد. صد و بیست دینار به او دادم به شرط آنکه میان من و خودش مانع نگذارد. پذیرفت، اما چون بر او دست یافتم، گفت: حلال نمیکنم که مُهر را جز به حقش بشکنی (یعنی بدون ازدواج شرعی). پس از گناه ترسیدم و از او دست کشیدم، با آنکه محبوبترین کس نزد من بود، و طلایی را که داده بودم نیز واگذاشتم. ای الله! اگر این کار را تنها برای طلب رضای تو کردم، آنچه را که بر ما تنگ شده است، گشایش ده.» سنگ بیشتر کنار رفت، ولی هنوز نتوانستند خارج شوند.» پیامبر ﷺ فرمودند: «سومی گفت: ای الله! کارگرانی استخدام کردم و مزدشان را دادم، جز یک مرد که حق خود را رها کرد و رفت. مزد او را سرمایهگذاری کردم و اموال فراوانی از آن فزونی یافت. پس از مدتی آمد و گفت: ای بنده الله! مرا مزد من بده. گفتم: هر چه میبینی از شتران و گاوان و گوسفندان و بردگان، همه مزد توست. گفت: ای بنده الله! مرا مسخره مکن. گفتم: تو را مسخره نمیکنم. پس همه را گرفت و راند و چیزی نگذاشت. ای الله! اگر این کار را تنها برای طلب رضای تو کردم، آنچه را که بر ما تنگ شده است، گشایش ده.» سنگ کاملاً کنار رفت و ایشان پیاده بیرون آمدند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
کارهای نیکِ خالصانه میتوانند وسیلهای برای درخواست یاری از الله باشند.
شیری که هنگام شب دوشیده و بهعنوان نوشیدنی داده شد.
انجام دادن کاری با نیتی خالص برای جستن خشنودی الله.
نگهداشتن دستمزد کارگر و بهکار انداختن آن، بهگونهای که سود حاصل نیز برای او بماند.
عالمان از این روایت چنین برداشت کردهاند که مؤمن میتواند الله را بخواند و از کارهای نیکی که خالصانه انجام داده است یاد کند. آن سه مرد در پی بهرسمیتشناختن فضیلتهای خود نیستند، بلکه یاری الله را میجویند و تأکید میکنند که کارهایشان را برای خشنودی او انجام دادهاند. این روایت همچنین بر اهمیت نیکی به پدر و مادر، دوری از روابط جنسی حرام و حفظ کامل دستمزد کارگر تأکید میکند. در نمونهٔ آخر، دارایی کارگر همچنان متعلق به خود او بود؛ کارفرما هم دستمزد اولیه و هم سود حاصل از آن را به او داد.
- با پدر و مادر مهربان باشید و هرگاه نیازهایشان اقتضا میکند، حق آنان را مقدم بدارید.
- حتی هنگامی که وسوسه شدید است، رفتار حرام را رد کنید و تنها در پی روابط مجاز باشید.
- دستمزد کارکنان را بهموقع بپردازید و آن را، همراه با هر سودی که از آن حاصل میشود، بهطور کامل برایشان حفظ کنید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.