Sahih al-Bukhari، حدیث 2488
روایتشده توسط Rafi ibn Khadij. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1عَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ الأَنْصَارِيُّآن را به البخاري روایت کرد
- 2أَبُو عَوَانَةَ
- 3سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ
- 4عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ
- 5جَدِّهِ
- 6رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذِي الْحُلَيْفَةِ فَأَصَابَ النَّاسَ جُوعٌ فَأَصَابُوا إِبِلاً وَغَنَمًا. قَالَ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَيَاتِ الْقَوْمِ فَعَجِلُوا وَذَبَحُوا وَنَصَبُوا الْقُدُورَ، فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْقُدُورِ فَأُكْفِئَتْ، ثُمَّ قَسَمَ فَعَدَلَ عَشْرَةً مِنَ الْغَنَمِ بِبَعِيرٍ فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، فَطَلَبُوهُ فَأَعْيَاهُمْ، وَكَانَ فِي الْقَوْمِ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَأَهْوَى رَجُلٌ مِنْهُمْ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ". فَقَالَ جَدِّي إِنَّا نَرْجُو ـ أَوْ نَخَافُ ـ الْعَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَتْ مَعَنَا مُدًى أَفَنَذْبَحُ بِالْقَصَبِ. قَالَ " مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ، فَكُلُوهُ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنْ ذَلِكَ، أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ".
علی بن الحکم انصاری برای ما حدیث کرد، ابوعوانه برای ما حدیث کرد، از سعید بن مسروق، از عبایه بن رفاعة بن رافع بن خدیج، از جدش که گفت: همراه پیامبر ﷺ در ذوالحلیفه بودیم که مردم دچار گرسنگی شدند و شتران و گوسفندانی به دست آوردند. راوی گوید: پیامبر ﷺ در انتهای کاروان بودند؛ مردم شتاب کردند، حیوانات را ذبح نمودند و دیگها را بار گذاشتند. پس پیامبر ﷺ دستور دادند تا دیگها واژگون شوند. سپس غنایم را تقسیم کردند و ده گوسفند را معادل یک شتر قرار دادند. ناگهان شتری از میان آنها گریخت و مردم آنقدر به دنبالش دویدند که درمانده شدند. در آن هنگام اسبهای اندکی نزد قوم بود. مردی از آنان تیری پرتاب کرد و الله شتر را با آن تیر متوقف ساخت. آنگاه پیامبر ﷺ فرمودند:
«همانا برخی از این چارپایان مانند وحوش رمیده میشوند؛ پس هر کدام که بر شما چیره شد (و گریخت)، با آن چنین کنید.» جدم عرض کرد: ما فردا امید دیدار دشمن را داریم — یا بیم آن را — در حالی که کاردی همراه نداریم؛ آیا میتوانیم با نی ذبح کنیم؟ ایشان فرمودند: «هر آنچه خون را جاری سازد و نام الله بر آن ذکر شود، با آن ذبح کنید و بخورید؛ اما نه با دندان و نه با ناخن. و من دلیل آن را به شما میگویم: دندان استخوان است و ناخن کارد حبشیهاست.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
غنیمت باید بهطور عادلانه تقسیم شود و ذبح اضطراری قواعد روشنی دارد.
این روایت ماجرا را در ذوالحُلَیفه نقل میکند: گروه گرسنه بود، شترها و گوسفندان را بهعنوان غنیمت گرفت و پیش از آنکه پیامبر ﷺ تقسیم را انجام دهد، آنها را ذبح کرد.
مکانی نزدیک مدینه که پیامبر ﷺ و همراهانش هنگام این ماجرا در آن بودند.
ابزاری تیز که هنگام ذبح میتواند حیوان را بهدرستی خونریزی دهد.
گرفتن حیوانی که گریخته دشوار است؛ اگر مهارشدنی نباشد، میتوان برای ذبح آن را با پرتابهای هدف گرفت.
عالمان استنباط میکنند که غنیمت باید بر اساس رهنمودِ صاحباختیار تقسیم شود؛ پیامبر ﷺ در این ماجرا ده گوسفند را برابر با یک شتر قرار داد. بیشتر فقیهان اجازه میدهند حیوان اهلیِ گریخته و دستنیافتنی را با تیر یا وسیلهای مشابه ذبح کنند، بهشرط آنکه خون جاری شود و نام الله برده شود. دندان یا ناخن ابزار معتبر ذبح نیست. چهار مذهب فقهی اهل سنت شرایط بیشترِ صحت ذبح و تقسیم غنیمت را بررسی کردهاند، اما این روایت برای قواعد بنیادین یادشده دلیل بهشمار میرود.
- هنگام برخورد با غنیمت مشترک، حتی در شرایط عجله یا گرسنگی، منتظر تقسیم عادلانه از سوی مسئول ذیصلاح بمانید.
- هنگام ذبح نام الله را ببرید و از دندان یا ناخن بهعنوان ابزار ذبح استفاده نکنید.
- با دامِ گریخته با دقت رفتار کنید: اگر گرفتنش ممکن نیست، قواعد معتبر ذبح اضطراری را رعایت کنید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.