جهاد در راه الله · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3039

روایت‌شده توسط Al-Bara ibn Azib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: جهاد در راه الله
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Bara ibn Azib

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ ـ وَكَانُوا خَمْسِينَ رَجُلاً ـ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ رَأَيْتُمُونَا تَخْطَفُنَا الطَّيْرُ، فَلاَ تَبْرَحُوا مَكَانَكُمْ هَذَا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ، وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا هَزَمْنَا الْقَوْمَ وَأَوْطَأْنَاهُمْ فَلاَ تَبْرَحُوا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ ‏"‏ فَهَزَمُوهُمْ‏.‏ قَالَ فَأَنَا وَاللَّهِ رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ وَأَسْوُقُهُنَّ رَافِعَاتٍ ثِيَابَهُنَّ، فَقَالَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرٍ الْغَنِيمَةَ ـ أَىْ قَوْمِ ـ الْغَنِيمَةَ، ظَهَرَ أَصْحَابُكُمْ فَمَا تَنْتَظِرُونَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جُبَيْرٍ أَنَسِيتُمْ مَا قَالَ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّ النَّاسَ فَلَنُصِيبَنَّ مِنَ الْغَنِيمَةِ‏.‏ فَلَمَّا أَتَوْهُمْ صُرِفَتْ وُجُوهُهُمْ فَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ، فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمُ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ، فَلَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ اثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً، فَأَصَابُوا مِنَّا سَبْعِينَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ أَصَابَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً سَبْعِينَ أَسِيرًا وَسَبْعِينَ قَتِيلاً، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجِيبُوهُ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلاَءِ فَقَدْ قُتِلُوا‏.‏ فَمَا مَلَكَ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ وَاللَّهِ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، إِنَّ الَّذِينَ عَدَدْتَ لأَحْيَاءٌ كُلُّهُمْ، وَقَدْ بَقِيَ لَكَ مَا يَسُوؤُكَ‏.‏ قَالَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، إِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ فِي الْقَوْمِ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي، ثُمَّ أَخَذَ يَرْتَجِزُ أُعْلُ هُبَلْ، أُعْلُ هُبَلْ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ تُجِيبُوا لَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنَّ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ تُجِيبُوا لَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ‏"‏‏.‏

ترجمه

عمرو بن خالد به ما حدیث کرد، زهیر به ما حدیث کرد، ابواسحاق به ما حدیث کرد و گفت: شنیدم که براء بن عازب رضی الله عنهما چنین روایت می‌کرد: پیامبر ﷺ در روز جنگ احد، عبدالله بن جبیر را بر پیاده‌نظام (تیراندازان) که پنجاه نفر بودند گماشت و فرمود:

«اگر دیدید که پرندگان ما را تکه‌تکه می‌کنند، از جای خود حرکت نکنید تا اینکه من کسی را نزد شما بفرستم؛ و اگر دیدید که ما قوم دشمن را شکست دادیم و آنان را زیر پا گذاشتیم، باز هم از جای خود حرکت نکنید تا اینکه من کسی را نزد شما بفرستم.» سپس مسلمانان دشمنان را شکست دادند. براء رضی الله عنه می‌گوید: به خدا سوگند، زنان را دیدم که در حال فرار دامن‌هایشان را بالا زده بودند و خلخال‌ها و ساق پاهایشان نمایان بود. یاران عبدالله بن جبیر گفتند: «غنائم! ای مردم، غنائم! یارانتان پیروز شدند، دیگر چه منتظر هستید؟» عبدالله بن جبیر گفت: «آیا فراموش کردید که رسول الله ﷺ به شما چه فرمود؟» گفتند: «به خدا سوگند، ما به سوی مردم (دشمن) می‌رویم و از غنائم سهم خود را برمی‌داریم.» اما وقتی به سوی آنان رفتند، مجبور به عقب‌نشینی شدند و شکست‌خورده بازگشتند. در آن لحظه رسول الله ﷺ از پشت سر آنان را فرا می‌خواند. تنها دوازده مرد همراه پیامبر ﷺ باقی ماندند و دشمنان هفتاد نفر از ما را شهید کردند. در روز جنگ بدر، پیامبر ﷺ و یارانش از مشرکان صد و چهل نفر را اسیر کردند که هفتاد تن کشته و هفتاد تن اسیر شدند. سپس ابوسفیان سه بار پرسید: «آیا محمد در میان این گروه هست؟» پیامبر ﷺ یارانش را از پاسخ دادن به او نهی کرد. سپس سه بار پرسید: «آیا پسر ابوقحافه در میان این گروه هست؟» و دوباره سه بار پرسید: «آیا پسر خطاب در میان این گروه هست؟» آنگاه به سوی یارانش بازگشت و گفت: «اما اینان، همگی کشته شده‌اند.» عمر رضی الله عنه نتوانست خود را کنترل کند و فریاد زد: «به خدا سوگند دروغ می‌گویی ای دشمن خدا! کسانی که نام بردی همه زنده‌اند و هنوز چیزی برای تو باقی مانده که تو را ناراحت خواهد کرد.» ابوسفیان گفت: «امروز در برابر روز بدر است و جنگ نوبتی است. شما در میان کشتگان خود مثله‌شدگانی خواهید یافت که من دستور آن را ندادم و از آن ناخرسند نیستم.» سپس شروع به رجزخوانی کرد: «عالی شو ای هبل! عالی شو ای هبل!» پیامبر ﷺ فرمود: «آیا به او پاسخ نمی‌دهید؟» یاران عرض کردند: «ای رسول الله ﷺ، چه بگوییم؟» فرمود: «بگویید: الله بلندمرتبه‌تر و بزرگ‌تر است.» ابوسفیان گفت: «ما عُزّا داریم و شما عُزّا ندارید.» پیامبر ﷺ فرمود: «آیا به او پاسخ نمی‌دهید؟» عرض کردند: «ای رسول الله ﷺ، چه بگوییم؟» فرمود: «بگویید: الله مولای ماست و شما مولایی ندارید.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کمانداران باید موضع خود را حفظ می‌کردند و از فرمان‌های پیامبر ﷺ اطاعت می‌کردند.

پیشینه و سبب بیان

این حدیث رویدادهای نبرد اُحد را شرح می‌دهد: پیامبر ﷺ پنجاه کماندار را به فرماندهی عبدالله بن جبیر گماشت و به آنان فرمان داد بدون اجازه ایشان موضع خود را ترک نکنند.

توضیح واژه‌های دشوار
کمانداران

گروهی که با تیر و کمان از موضعی راهبردی محافظت می‌کردند.

غنیمت جنگی

دارایی‌هایی که پس از نبرد، مطابق قواعد مربوط تقسیم می‌شوند.

عُزّی و هُبَل

بت‌هایی که مشرکان مکه آنها را می‌پرستیدند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک تأکید می‌کنند که پیروی از فرمان مشروع پیامبر ﷺ حتی زمانی لازم است که اوضاع رو به بهبود به نظر برسد. این رویداد نشان می‌دهد که ترک موضع تعیین‌شده می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد. آنان همچنین میان اطاعت استوار و پیگیری منفعت شخصی تفاوت می‌گذارند. پاسخ‌های پیامبر ﷺ به شعارهای مربوط به بت‌ها تأیید می‌کند که تنها الله برترین است و پناه‌دهنده حقیقی به شمار می‌رود. مذاهب فقهی اهل سنت از این روایت مجوزی برای خشونت فردی برداشت نمی‌کنند: احکام نبرد مسلحانه تابع اقتدارِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده و شرایط شرعی آن است.

درس‌هایی برای امروز
  1. به توافق‌های روشن و مسئولیت‌های واگذارشده پایبند بمان، حتی وقتی فرصتی برای کسب منفعت پیش می‌آید.
  2. منفعت شخصی را بر وفاداری به فرمانی مشروع مقدم نکن.
  3. در برابر شعارهای تحریک‌آمیز، استوار بمان و با سخنانی پاسخ بده که یگانگی الله را تأیید می‌کنند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.