Sahih al-Bukhari، حدیث 3884
روایتشده توسط Al-Musayyab ibn Hazn. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1مَحْمُودٌآن را به البخاري روایت کرد
- 2عَبْدُ الرَّزَّاقِ
- 3مَعْمَرٌ
- 4الزُّهْرِيِّ
- 5ابْنِ الْمُسَيَّبِ
- 6أَبِيهِ
- 7رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا طَالِبٍ، لَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ دَخَلَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ " أَىْ عَمِّ، قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. كَلِمَةً أُحَاجُّ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ ". فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ يَا أَبَا طَالِبٍ، تَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَمْ يَزَالاَ يُكَلِّمَانِهِ حَتَّى قَالَ آخِرَ شَىْءٍ كَلَّمَهُمْ بِهِ عَلَى مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ مَا لَمْ أُنْهَ عَنْهُ ". فَنَزَلَتْ {مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} وَنَزَلَتْ {إِنَّكَ لاَ تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ}
محمود به ما حدیث کرد، عبدالرزاق به ما حدیث کرد، معمر از زهری، او از ابن مسیب، و او از پدرش روایت کرد که چون مرگ ابوطالب فرا رسید، پیامبر ﷺ بر او وارد شد در حالی که ابوجهل نزد او بود. پیامبر ﷺ فرمودند:
«ای عمویم! بگو لا إله إلا الله، کلمهای که به وسیله آن نزد خداوند برای تو استدلال کنم.» ابوجهل و عبدالله بن ابیامیه گفتند: «ای ابوطالب! آیا از دین عبدالمطلب رویگردان میشوی؟» آن دو پیوسته با او سخن گفتند تا اینکه آخرین سخنی که به آنان گفت این بود که بر دین عبدالمطلب است. سپس پیامبر ﷺ فرمودند: «حتماً برای تو آمرزش میطلبم مادامی که از آن نهی نشوم.» آنگاه این آیه نازل شد: {سزاوار نیست که پیامبر و کسانی که ایمان آوردهاند برای مشرکان آمرزش بخواهند، هرچند خویشاوند باشند، پس از آنکه برایشان روشن شده است که آنان اهل دوزخاند} (توبه: ۱۱۳). و این آیه نیز نازل شد: {بیگمان تو هر که را دوست بداری نمیتوانی هدایت کنی} (قصص: ۵۶).
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پیامبر ﷺ عموی در حال مرگ خود را به ایمان دعوت کرد، اما نتوانست او را هدایت کند.
ابوطالب در حال احتضار بود؛ پیامبر ﷺ از او خواست شهادتین را بر زبان آورد، در حالی که ابوجهل و عبدالله بن ابیامیه او را تشویق میکردند بر آیین عبدالمطلب بماند. در این روایت، آیات ۹:۱۱۳ و ۲۸:۵۶ به این رویداد پیوند داده شدهاند.
هیچ معبودی جز الله سزاوار پرستش نیست.
از کسی به سود دیگری سخن گفتن و برای او درخواست لطف کردن.
باوری دینی که بنا بر روایت، ابوطالب در پایان زندگیاش همچنان پیرو آن بود.
عالمان از این روایت نتیجه میگیرند که هدایت به ایمان در نهایت از جانب الله است؛ حتی پیامبر ﷺ نیز نمیتوانست آن را به کسی که دوستش داشت عطا کند. دعوت به گفتن شهادتین همچنان اهمیت دارد، حتی هنگامی که کسی به پایان زندگی نزدیک میشود. آیهٔ ۹:۱۱۳ همچنین حدی برای طلب آمرزش دربارهٔ کسی تعیین میکند که در حال شرک از دنیا میرود. این موضوع به آخرت مربوط است و از وظیفهٔ دعوت زندگان به ایمان با حکمت و مهربانی نمیکاهد.
- مردم را حتی در لحظات دشوار، با احترام و دلسوزیِ صادقانه به ایمان دعوت کنید.
- بپذیرید که میتوانید دیگران را نصیحت کنید، اما هدایت نهایی آنان در اختیار شما نیست.
- از الله پایداری بخواهید و هنگام گفتوگو با اعضای خانواده دربارهٔ ایمان، با حکمت سخن بگویید.
این روایت صحیح با گزارشهای مربوط به ابوطالب همخوانی دارد و زمینهٔ پایان زندگی او و آیاتی را که در این باره ذکر شدهاند روشنتر میکند.
Sahih al-Bukhari · #79 (Sahih)در روایت دیگری، هدایت و دانش به بارانی تشبیه شدهاند که زندگی میبخشد؛ این دو روایت در کنار هم تأکید میکنند که الله هدایت میبخشد و پیامبر ﷺ پیام را ابلاغ میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.