Sahih al-Bukhari، حدیث 3905
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ قَطُّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونُ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا نَحْوَ أَرْضِ الْحَبَشَةِ، حَتَّى بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهْوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ. فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي، فَأُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الأَرْضِ وَأَعْبُدَ رَبِّي. قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَإِنَّ مِثْلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ لاَ يَخْرُجُ وَلاَ يُخْرَجُ، إِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ، فَأَنَا لَكَ جَارٌ، ارْجِعْ وَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبَلَدِكَ. فَرَجَعَ وَارْتَحَلَ مَعَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ، فَطَافَ ابْنُ الدَّغِنَةِ عَشِيَّةً فِي أَشْرَافِ قُرَيْشٍ، فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لاَ يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلاَ يُخْرَجُ، أَتُخْرِجُونَ رَجُلاً يَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَيَصِلُ الرَّحِمَ، وَيَحْمِلُ الْكَلَّ، وَيَقْرِي الضَّيْفَ، وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَلَمْ تُكَذِّبْ قُرَيْشٌ بِجِوَارِ ابْنِ الدَّغِنَةِ، وَقَالُوا لاِبْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، فَلْيُصَلِّ فِيهَا وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ، وَلاَ يُؤْذِينَا بِذَلِكَ، وَلاَ يَسْتَعْلِنْ بِهِ، فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا. فَقَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لأَبِي بَكْرٍ، فَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ بِذَلِكَ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَلاَ يَسْتَعْلِنُ بِصَلاَتِهِ، وَلاَ يَقْرَأُ فِي غَيْرِ دَارِهِ، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَنْقَذِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ، وَهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ، وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً، لاَ يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ، وَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ، فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ. فَقَالُوا إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ بِجِوَارِكَ، عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، فَقَدْ جَاوَزَ ذَلِكَ، فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، فَأَعْلَنَ بِالصَّلاَةِ وَالْقِرَاءَةِ فِيهِ، وَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَانْهَهُ، فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ، وَإِنْ أَبَى إِلاَّ أَنْ يُعْلِنَ بِذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ، فَإِنَّا قَدْ كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ، وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لأَبِي بَكْرٍ الاِسْتِعْلاَنَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَاقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ، فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ، وَإِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَىَّ ذِمَّتِي، فَإِنِّي لاَ أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ. وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْمُسْلِمِينَ " إِنِّي أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لاَبَتَيْنِ ". وَهُمَا الْحَرَّتَانِ، فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ، وَرَجَعَ عَامَّةُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ إِلَى الْمَدِينَةِ، وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ قِبَلَ الْمَدِينَةِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى رِسْلِكَ، فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي ". فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ " نَعَمْ ". فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَصْحَبَهُ، وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ وَهْوَ الْخَبَطُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَمَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَقَنِّعًا ـ فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا ـ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدَاءٌ لَهُ أَبِي وَأُمِّي، وَاللَّهِ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَمْرٌ. قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَ، فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَبِي بَكْرٍ " أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ ". فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ ". فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصَّحَابَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَىَّ هَاتَيْنِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بِالثَّمَنِ ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجَهَازِ، وَصَنَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ، فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مَنْ نِطَاقِهَا فَرَبَطَتْ بِهِ عَلَى فَمِ الْجِرَابِ، فَبِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقِ ـ قَالَتْ ـ ثُمَّ لَحِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلِ ثَوْرٍ فَكَمَنَا فِيهِ ثَلاَثَ لَيَالٍ، يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَهْوَ غُلاَمٌ شَابٌّ ثَقِفٌ لَقِنٌ، فَيُدْلِجُ مِنْ عِنْدِهِمَا بِسَحَرٍ، فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ، فَلاَ يَسْمَعُ أَمْرًا يُكْتَادَانِ بِهِ إِلاَّ وَعَاهُ، حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلاَمُ، وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ، فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ يَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنَ الْعِشَاءِ، فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلٍ وَهْوَ لَبَنُ مِنْحَتِهِمَا وَرَضِيفِهِمَا، حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ، يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلاَثِ، وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلاً مِنْ بَنِي الدِّيلِ، وَهْوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيًا خِرِّيتًا ـ وَالْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ ـ قَدْ غَمَسَ حِلْفًا فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ، وَهْوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَأَمِنَاهُ، فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا، وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلاَثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلاَثٍ، وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَالدَّلِيلُ فَأَخَذَ بِهِمْ طَرِيقَ السَّوَاحِلِ.
روایت شده از عایشه: (همسر پیامبر) من هرگز پدر و مادرم را در دینی جز دین حق (یعنی اسلام) باور نکردهام، و (من یادم نمیآید) روزی بگذرد که در آن پیامبر خدا (ﷺ) در صبح و شام به دیدار ما نیامده باشد. زمانی که مسلمانان آزمایش شدند (یعنی توسط مشرکان آزار دیدند)، ابو بکر به سمت سرزمین اتیوپی مهاجرت کرد، و هنگامی که به برکالغمد رسید، ابنالدغینه، رئیس قبیله قریش، او را ملاقات کرد و گفت:
"ای ابو بکر! کجا میروی؟" ابو بکر پاسخ داد: "قوم من مرا بیرون کردند (از کشورم)، پس میخواهم در زمین سرگردان شوم و پروردگارم را عبادت کنم." ابنالدغینه گفت: "ای ابو بکر! مردی مانند تو نباید وطن خود را ترک کند، و نباید بیرون رانده شود، چون تو به نیازمندان کمک میکنی، روابط خوب با خویشاوندانت داری، به ضعفا و فقرا کمک میکنی، مهماننوازی میکنی، و به مصیبتدیدگان یاری میرسانی. بنابراین من محافظ تو هستم. برگرد و در شهر خود پروردگارت را عبادت کن." پس ابو بکر بازگشت و ابنالدغینه همراه او شد. در شامگاه، ابنالدغینه به بزرگان قریش مراجعه کرد و به آنان گفت: "مردی مانند ابو بکر نباید وطن خود را ترک کند، و نباید بیرون رانده شود. آیا شما (یعنی قریش) مردی را که به نیازمندان کمک میکند، روابط خوب با خویشاوندانش دارد، به ضعفا و فقرا کمک میکند، مهماننوازی میکند و به مصیبتدیدگان یاری میرساند، بیرون میرانید؟" بنابراین، مردم قریش نتوانستند از محافظت ابنالدغینه امتناع کنند و به او گفتند: "بگذار ابو بکر در خانهاش پروردگارش را عبادت کند. او میتواند در آنجا نماز بخواند و قرآن بخواند هر چه میخواهد، اما نباید با این کار ما را آزار دهد، و نباید آن را علنی انجام دهد، چون ما نگران هستیم که ممکن است زنان و کودکان ما تحت تأثیر قرار گیرند." ابنالدغینه همه این موارد را به ابو بکر گفت. ابو بکر در همان حالت باقی ماند، در خانهاش پروردگارش را عبادت میکرد. او نماز را علنی نمیخواند، و قرآن را خارج از خانهاش تلاوت نمیکرد. سپس، به ذهن ابو بکر خطور کرد که مسجدی در مقابل خانهاش بسازد، و در آنجا نماز بخواند و قرآن تلاوت کند. زنان و کودکان مشرکان شروع به جمع شدن در اطراف او کردند، و به او تعجب میکردند و به او نگاه میکردند. ابو بکر مردی بود که بسیار گریه میکرد، و نمیتوانست در تلاوت قرآن از گریه بازایستد. این وضعیت، بزرگان مشرکان قریش را ترساند، پس برای ابنالدغینه فرستادند. وقتی او نزد آنان آمد، گفتند: "ما محافظت تو از ابو بکر را پذیرفتیم به شرط آنکه او در خانهاش پروردگارش را عبادت کند، اما او شروط را نقض کرده و مسجدی در مقابل خانهاش ساخته است که در آن علناً نماز میخواند و قرآن تلاوت میکند. اکنون نگرانیم که ممکن است زنان و کودکان ما تحت تأثیر قرار گیرند. پس، او را از این کار بازدارید. اگر دوست دارد عبادت پروردگارش را محدود به خانهاش کند، بکند، اما اگر اصرار دارد که این کار را علناً انجام دهد، از او بخواهید که شما را از تعهدتان در محافظت او آزاد کند، چون ما دوست نداریم پیمان خود را با او بشکنیم، اما حق ابو بکر را برای اعلام عملش علناً انکار میکنیم." ابنالدغینه به ابو بکر رفت و گفت: "ای ابو بکر! تو خوب میدانی که من چه پیمانی بر عهدهام گذاشتهام؛ حال، یا باید به آن پایبند باشی، یا مرا از تعهد محافظتت آزاد کنی، چون نمیخواهم عربها بشنوند که قوم من پیمانم را در مورد فرد دیگری نادیده گرفته است." ابو بکر پاسخ داد: "من تو را از پیمان محافظتت آزاد میکنم و از حفاظت خدا راضیام." در آن زمان، پیامبر (ﷺ) در مکه بود، و به مسلمانان گفت: "در خوابی به من نشان داده شده است که مکان هجرت شما، سرزمینی است پر از نخل خرما، بین دو کوه، در دو ناحیه سنگی." بنابراین، برخی به مدینه مهاجرت کردند، و بیشتر کسانی که قبلاً به سرزمین اتیوپی مهاجرت کرده بودند، به مدینه بازگشتند. ابو بکر نیز آماده رفتن به مدینه شد، اما رسول خدا (ﷺ) به او گفت: "صبر کن، چون امیدوارم اجازه مهاجرت نیز به من داده شود." ابو بکر گفت: "آیا واقعاً این انتظار را داری؟ پدرم فدای تو باد!" پیامبر (ﷺ) گفت: "آری." پس ابو بکر برای دیدن پیامبر (ﷺ) مهاجرت نکرد، بلکه برای همراهی او، در راه او قرار گرفت. او دو شتر ماده خود را با برگهای درخت سمور که بر اثر ضربه با چوبی بر آن افتاده بود، برای چهار ماه تغذیه کرد. روزی، هنگامی که در خانه ابو بکر در ظهر نشسته بودیم، کسی به ابو بکر گفت: "این، رسول خدا (ﷺ) است با سر پوشیده، در زمانی که قبلاً هرگز برای دیدن ما نمیآمد." ابو بکر گفت: "پدر و مادرم فدای او باد. به خدا، او در این ساعت جز برای نیاز بزرگ نیامده است." پس، رسول خدا (ﷺ) آمد و اجازه ورود خواست، و اجازه داده شد. وقتی وارد شد، به ابو بکر گفت: "به هر کسی که با تو حاضر است، بگو برود." ابو بکر پاسخ داد: "جز خانوادهام نیستند. پدر و مادرم فدای تو، ای رسول خدا!" پیامبر (ﷺ) گفت: "به من اجازه داده شده است که مهاجرت کنم." ابو بکر گفت: "آیا من همراهت بیایم؟ پدرم فدای تو باد، ای رسول خدا!" رسول خدا (ﷺ) گفت: "آری." ابو بکر گفت: "ای رسول خدا! پدرم فدای تو باد، یکی از این دو شتر مادهام را بگیر." رسول خدا (ﷺ) پاسخ داد: "(من آن را قبول میکنم) با پرداخت وجه." پس، ما سریع بار و بندیل را آماده کردیم و مقداری غذای سفر در کیسه چرمی گذاشتیم. اسماء، دختر ابو بکر، تکهای از کمربند خود را برید و دهان کیسه چرمی را با آن بست، و به همین دلیل نامش دَتالنِطاقین (یعنی صاحب دو کمربند) شد. سپس، رسول خدا (ﷺ) و ابو بکر به غاری در کوه ثور رسیدند و سه شب در آنجا ماندند. عبدالله بن ابیبکر، که فردی باهوش و جوانی حکیم بود، شبها با آنان میماند. او قبل از طلوع آفتاب آنان را ترک میکرد تا در صبح، مانند شبزندهداران قریش، در آنجا باشد. او هر نقشهای علیه آنان میدید، در خاطر داشت، و هنگام تاریکی، به آنان خبر میداد. عَمیر بن فهیرا، برده آزاد شده ابو بکر، گوسفند شیرده (از گوسفندان صاحبش، ابو بکر) را کمی پس از غروب به آنان میآورد تا گوسفندان را در آنجا استراحت دهند. بنابراین، شبها همیشه شیر تازه داشتند، شیر گوسفندانشان، و شیری که با انداختن سنگهای داغ گرم میکردند. عَمیر بن فهیرا سپس گله را قبل از طلوع آفتاب میبرد. او همین کار را در هر سه شب انجام داد. رسول خدا (ﷺ) و ابو بکر از مردی از قبیله بنیعدیل، از خانواده بنیعبد بن عدی، به عنوان راهنمای ماهر، اجاره کرده بودند، و او با خانواده عَصّ بن وائل سهامی در اتحاد بود و دین کافران قریش را داشت. پیامبر (ﷺ) و ابو بکر به او اعتماد کردند و دو شتر ماده خود را به او دادند و از او قول گرفتند که دو شترشان را در صبح پس از سه شب، به غار کوه ثور برساند. و (وقتی حرکت کردند)، عَمیر بن فهیرا و راهنما همراه آنان رفتند و راهنمای آنان را در کنار ساحل دریا هدایت کرد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
ابوبکر پناه خدا را برگزید و هجرت را با دقت همراه پیامبر ﷺ آماده کرد.
این حدیث رویدادهایی پیرامون هجرت از مکه به مدینه را شرح میدهد: پناهندگی ابوبکر نزد ابنالدغنه، آمادگی او برای حرکت همراه پیامبر ﷺ و اقامت آن دو در غار ثور.
کوچ برای پاسداری از دین و عبادت خدا.
پناهدادن و تعهد رسمی به تأمین امنیت.
لقب اسماء، به معنای دارنده دو کمربند؛ او بخشی از کمربندش را برای بستن کیسه آذوقه به کار برد.
عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه گرفتهاند که باید به پناهدادن و پیمانها وفادار ماند و اگر شرایط با رفتار شخص سازگار نباشد، میتوان پناه را پایان داد. انتخاب پناه خدا از سوی ابوبکر نشاندهنده توکل او بر خداست؛ درحالیکه آمادهکردن مرکبها و بهکارگرفتن راهنمایی قابل اعتماد نشان میدهد که توکل با استفاده از اسباب عملی همراه است. یادکرد راهنمای غیرمسلمان نیز نشان میدهد که هنگام سفر میتوان از کمک متخصص بهره گرفت و با فردی قابل اعتماد توافق کرد.
- هدفهای مهم را با دقت آماده کنید و در کنار آن به خدا توکل داشته باشید.
- به وعدهها و توافقها وفادار بمانید، حتی اگر دشوار باشد.
- از تواناییها و امکانات خود برای کمک عملی به دیگران بهره بگیرید.
این روایت از همان باب، ماجرای هجرت و رویدادهای مربوط به ابوبکر را کامل میکند.
Sahih al-Bukhari · #3906 (Sahih)این روایت با مسیر پیامبر ﷺ و ابوبکر پس از حرکتشان از مکه پیوند دارد.
Sahih al-Bukhari · #3907 (Sahih)اسماء از نقش خود در آمادهسازی هجرت میگوید و نگاه دیگری به یاری خانواده میافزاید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.