Sahih al-Bukhari، حدیث 4449
روایتشده توسط Aisha bint Abi Bakr. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ
- 1مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍآن را به البخاري روایت کرد
- 2عِيسَى بْنُ يُونُسَ
- 3عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ
- 4ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ أَبَا عَمْرٍو، ذَكْوَانَ مَوْلَى عَائِشَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ كَانَتْ تَقُولُ إِنَّ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ عَلَىَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ فِي بَيْتِي وَفِي يَوْمِي، وَبَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي، وَأَنَّ اللَّهَ جَمَعَ بَيْنَ رِيقِي وَرِيقِهِ عِنْدَ مَوْتِهِ، دَخَلَ عَلَىَّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَبِيَدِهِ السِّوَاكُ وَأَنَا مُسْنِدَةٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُهُ يَنْظُرُ إِلَيْهِ، وَعَرَفْتُ أَنَّهُ يُحِبُّ السِّوَاكَ فَقُلْتُ آخُذُهُ لَكَ فَأَشَارَ بِرَأْسِهِ أَنْ نَعَمْ، فَتَنَاوَلْتُهُ فَاشْتَدَّ عَلَيْهِ وَقُلْتُ أُلَيِّنُهُ لَكَ فَأَشَارَ بِرَأْسِهِ أَنْ نَعَمْ، فَلَيَّنْتُهُ، وَبَيْنَ يَدَيْهِ رَكْوَةٌ ـ أَوْ عُلْبَةٌ يَشُكُّ عُمَرُ ـ فِيهَا مَاءٌ، فَجَعَلَ يُدْخِلُ يَدَيْهِ فِي الْمَاءِ فَيَمْسَحُ بِهِمَا وَجْهَهُ يَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، إِنَّ لِلْمَوْتِ سَكَرَاتٍ ". ثُمَّ نَصَبَ يَدَهُ فَجَعَلَ يَقُولُ " فِي الرَّفِيقِ الأَعْلَى ". حَتَّى قُبِضَ وَمَالَتْ يَدُهُ.
محمد بن عبید به من حدیث نقل کرد، گفت: عیسی بن یونس از عمر بن سعید برای ما حدیث گفت، او گفت: ابن ابی ملیکه به من خبر داد که ابو عمرو ذکوان — غلام آزادشدهٔ عایشه — به او اطلاع داد که عایشه میفرمود:
«بیگمان از نعمتهای خداوند بر من این است که رسول الله ﷺ در خانهٔ من، در روز نوبت من و در حالی که میان سینه و گردنم تکیه داده بودند، رحلت کردند. و بیگمان خداوند هنگام وفات ایشان، بزاق دهان مرا با بزاق دهان ایشان آمیخت. عبدالرحمن در حالی وارد شد که مسواکی در دست داشت و من رسول الله ﷺ را به سینهٔ خود تکیه داده بودم. دیدم که پیامبر ﷺ به آن نگاه میکنند و دانستم که ایشان مسواک را دوست دارند، پس گفتم: 'آیا آن را برایت بگیرم؟' ایشان به نشانه تأیید سر تکان دادند. من آن را گرفتم اما برای استفادهٔ ایشان خیلی سخت بود، گفتم: 'آیا آن را برایت نرم کنم؟' ایشان باز هم به نشانه رضایت سر تکان دادند. پس من آن را نرم کردم. در برابر ایشان ظرفی — عمر (راوی) شک دارد که رَکوَه بود یا عُلبَه — حاوی آب قرار داشت. ایشان دستانشان را در آب فرو بردند و صورتشان را مسح کشیدند و فرمودند: 'لا إله إلا الله، همانا مرگ دشواریهایی دارد.' سپس دستشان را بالا بردند و شروع به گفتن کردند: 'با رفیق اعلی،' تا اینکه قبض روح شدند و دستشان فرو افتاد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
عایشه در واپسین لحظات، هنگامی که پیامبر ﷺ بهسوی الله بازمیگشت، از ایشان مراقبت میکرد.
شاخه یا چوب کوچکی که با آن دندانها را تمیز میکنند.
سختی و رنج شدیدی که ممکن است هنگام جان دادن با آن همراه باشد.
الله؛ جایی که پیامبر ﷺ آرزوی بودن در کنار او را داشت.
عالمان، از جمله ابن حجر، از این روایت چنین برداشت کردهاند که استفاده از مسواک مستحب است و اگر بیمار سختحالی آن را بخواهد، میتوان در این کار به او کمک کرد. این گزارش، مراقبت و دلسوزی عایشه و رنج انسانیِ جان دادن را نشان میدهد و چیزی از مقام والای پیامبر ﷺ نمیکاهد. سخن ایشان دربارهٔ رفیق اعلی، بیانگر اشتیاقشان برای بودن در کنار الله است. عالمان این روایت را دلیل وجوب نمیدانند، بلکه آن را دلیلی بر استحباب مسواک و مراقبت محترمانه از فرد در حال مرگ میشمارند.
- بهداشت دهان، از جمله استفاده از مسواک، را بهعنوان سنتی ارزشمند گرامی بدار.
- از بیمار بپرس چه نیازی دارد و هنگامی که سخن گفتن برایش دشوار است، با آرامش و توجه یاریاش کن.
- بپذیر که جان دادن میتواند دشوار باشد و در تنگنا به الله روی آور.
این روایت صحیح نیز واپسین دورهٔ زندگی پیامبر ﷺ را شرح میدهد و زمینهٔ تاریخی درگذشت ایشان را کاملتر میکند.
Sahih al-Bukhari · #4450 (Sahih)این روایت نیز حضور عایشه در کنار پیامبر ﷺ را در واپسین لحظات ایشان روشن میسازد.
Sahih al-Bukhari · #4451 (Sahih)این روایت صحیح دیگر از عایشه نیز دربارهٔ درگذشت پیامبر ﷺ است و توصیف واپسین لحظات ایشان را تأیید میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.