حسن خلق و آداب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 5974

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: حسن خلق و آداب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ
  3. 3نَافِعٌ
  4. 4ابْنِ عُمَرَ
  5. 5رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ يَتَمَاشَوْنَ أَخَذَهُمُ الْمَطَرُ، فَمَالُوا إِلَى غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْحَطَّتْ عَلَى فَمِ غَارِهِمْ صَخْرَةٌ مِنَ الْجَبَلِ، فَأَطْبَقَتْ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ انْظُرُوا أَعْمَالاً عَمِلْتُمُوهَا لِلَّهِ صَالِحَةً، فَادْعُوا اللَّهَ بِهَا لَعَلَّهُ يَفْرُجُهَا‏.‏ فَقَالَ أَحَدُهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ كَانَ لِي وَالِدَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، وَلِي صِبْيَةٌ صِغَارٌ كُنْتُ أَرْعَى عَلَيْهِمْ، فَإِذَا رُحْتُ عَلَيْهِمْ فَحَلَبْتُ بَدَأْتُ بِوَالِدَىَّ أَسْقِيهِمَا قَبْلَ وَلَدِي، وَإِنَّهُ نَاءَ بِيَ الشَّجَرُ فَمَا أَتَيْتُ حَتَّى أَمْسَيْتُ، فَوَجَدْتُهُمَا قَدْ نَامَا، فَحَلَبْتُ كَمَا كُنْتُ أَحْلُبُ، فَجِئْتُ بِالْحِلاَبِ فَقُمْتُ عِنْدَ رُءُوسِهِمَا، أَكْرَهُ أَنْ أُوقِظَهُمَا مِنْ نَوْمِهِمَا، وَأَكْرَهُ أَنْ أَبْدَأَ بِالصِّبْيَةِ قَبْلَهُمَا، وَالصِّبْيَةُ يَتَضَاغَوْنَ عِنْدَ قَدَمَىَّ، فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ دَأْبِي وَدَأْبَهُمْ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ، فَافْرُجْ لَنَا فُرْجَةً نَرَى مِنْهَا السَّمَاءَ، فَفَرَجَ اللَّهُ لَهُمْ فُرْجَةً حَتَّى يَرَوْنَ مِنْهَا السَّمَاءَ‏.‏ وَقَالَ الثَّانِي اللَّهُمَّ إِنَّهُ كَانَتْ لِي ابْنَةُ عَمٍّ، أُحِبُّهَا كَأَشَدِّ مَا يُحِبُّ الرِّجَالُ النِّسَاءَ، فَطَلَبْتُ إِلَيْهَا نَفْسَهَا، فَأَبَتْ حَتَّى آتِيَهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَسَعَيْتُ حَتَّى جَمَعْتُ مِائَةَ دِينَارٍ، فَلَقِيتُهَا بِهَا، فَلَمَّا قَعَدْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا قَالَتْ يَا عَبْدَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ، وَلاَ تَفْتَحِ الْخَاتَمَ‏.‏ فَقُمْتُ عَنْهَا، اللَّهُمَّ فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي قَدْ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ لَنَا مِنْهَا فَفَرَجَ لَهُمْ فُرْجَةً‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنِّي كُنْتُ اسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا بِفَرَقِ أَرُزٍّ فَلَمَّا قَضَى عَمَلَهُ قَالَ أَعْطِنِي حَقِّي‏.‏ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَقَّهُ، فَتَرَكَهُ وَرَغِبَ عَنْهُ، فَلَمْ أَزَلْ أَزْرَعُهُ حَتَّى جَمَعْتُ مِنْهُ بَقَرًا وَرَاعِيَهَا، فَجَاءَنِي فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَظْلِمْنِي، وَأَعْطِنِي حَقِّي‏.‏ فَقُلْتُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْبَقَرِ وَرَاعِيهَا‏.‏ فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَهْزَأْ بِي‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي لاَ أَهْزَأُ بِكَ، فَخُذْ ذَلِكَ الْبَقَرَ وَرَاعِيَهَا‏.‏ فَأَخَذَهُ فَانْطَلَقَ بِهَا، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ، فَافْرُجْ مَا بَقِيَ، فَفَرَجَ اللَّهُ عَنْهُمْ ‏"‏‏.‏

ترجمه

سعید بن ابی مریم برای ما حدیث کرد، اسماعیل بن ابراهیم بن عقبه برای او حدیث کرد و گفت: نافع به من خبر داد، از ابن عمر رضی الله عنهما که از رسول الله ﷺ روایت می‌کند که فرمودند:

«سه نفر در حال سفر بودند که باران شدیدی گرفت، پس به غاری در کوه پناه بردند. ناگهان سنگ بزرگی از کوه غلتید و دهانه غار را کاملاً مسدود کرد. آن‌ها به یکدیگر گفتند: "به اعمال صالحی بیندیشید که تنها برای رضای خدا انجام داده‌اید و خدا را به واسطه آن‌ها بخوانید، شاید گشایشی حاصل شود." یکی از آنان گفت: "بارالها! پدر و مادری بسیار پیر داشتم و فرزندان خردسالی که برایشان چوپانی می‌کردم. هرگاه شب بازمی‌گشتم و شیر می‌دوشیدم، پیش از فرزندانم به پدر و مادرم می‌نوشاندم. روزی برای یافتن چراگاه دور شدم و تا شب بازنگشتم؛ وقتی رسیدم دیدم پدر و مادرم خوابیده‌اند. مثل همیشه شیر دوشیدم و ظرف شیر را بالای سرشان ایستادم. خوش نداشتم آنان را از خواب بیدار کنم و همچنین روا نمی‌دانستم که پیش از ایشان به کودکانم شیر بدهم، در حالی که کودکانم از گرسنگی در پایم می‌گریستند. این وضعیت من و آنان ادامه داشت تا سپیده دمید. بارالها! اگر می‌دانی که این کار را تنها برای طلب رضای تو انجام دادم، دریچه‌ای برایمان بگشا تا آسمان را ببینیم." پس خداوند برایشان گشایشی ایجاد کرد تا آسمان را دیدند. نفر دوم گفت: "بارالها! دخترعمویی داشتم که او را شدیداً دوست می‌داشتم، همچون عشق مردان به زنان. از او درخواست همبستری کردم، اما امتناع ورزید مگر اینکه صد دینار به او بپردازم. تلاش کردم تا صد دینار جمع کردم و نزد او رفتم. وقتی میان پاهایش نشستم، گفت: "ای بنده خدا! از خدا پروا کن و مهر را حرام مشکن." من برخاستم و او را رها کردم. بارالها! اگر می‌دانی که این کار را تنها برای طلب رضای تو انجام دادم، بیش از پیش برایمان بگشا." پس خداوند سنگ را بیشتر کنار زد. نفر سوم گفت: "بارالها! کارگری را به مزدِ یک فَرَق برنج اجیر کردم. چون کارش تمام شد، گفت: "حق مرا بده." حقش را پیش نهادم، اما آن را رها کرد و نپذیرفت. من آن برنج را کاشتم و پروراندم تا اینکه از محصول آن گاوها و چوپانشان را خریدم. بعدها نزد من آمد و گفت: "از خدا پروا کن و بر من ستم مکن و حقم را بده." گفتم: "آن گاوها و چوپانشان را بگیر." گفت: "از خدا پروا کن و مرا مسخره نکن." گفتم: "مسخره نمی‌کنم، آن گاوها و چوپانشان را ببر." او آن‌ها را گرفت و رفت. بارالها! اگر می‌دانی که این کار را تنها برای طلب رضای تو انجام دادم، آنچه باقی مانده است نیز بگشا." پس خداوند آنان را کاملاً نجات داد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کارهای نیکِ خالصانه می‌توانند وسیله‌ای برای درخواست گشایش از الله باشند.

توضیح واژه‌های دشوار
دینار

سکه‌ای طلا که در آن زمان به‌عنوان پول استفاده می‌شد.

مقداری برنج

مقدار مشخصی برنج که دستمزد کار بود.

گشودن مُهر

کنایه‌ای از برقراری رابطهٔ جنسی حرام.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه می‌گیرند که انسان می‌تواند با یادکردن کارهای نیکِ خالصانه‌اش، الله را بخواند. این نمونه‌ها بر احترام به والدین، ترک گناه از بیم الله و ادای کامل حقوق دیگران تأکید دارند. عالمان این کار را نوعی توسل می‌دانند؛ یعنی نزدیک‌جویی به الله از راه کردار شایسته. این داستان مجوزی برای کوتاهی در انجام وظایف در برابر فرزندان یا دیگران نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. کارهای نیک را برای خشنودی الله انجام دهید، حتی وقتی هیچ‌کس دیگری آن‌ها را نمی‌بیند.
  2. به والدین احترام بگذارید و از آنان مراقبت کنید؛ نیازهای فرزندانتان را نیز با دقت و عدالت برآورده سازید.
  3. از بیم الله از رفتار حرام دوری کنید و دستمزد توافق‌شدهٔ کارگران را به‌طور کامل بپردازید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.