Sahih al-Bukhari، حدیث 6939
روایتشده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Ali ibn Abi Talib
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ فُلاَنٍ، قَالَ تَنَازَعَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَحِبَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لِحِبَّانَ لَقَدْ عَلِمْتُ الَّذِي جَرَّأَ صَاحِبَكَ عَلَى الدِّمَاءِ يَعْنِي عَلِيًّا. قَالَ مَا هُوَ لاَ أَبَا لَكَ قَالَ شَىْءٌ سَمِعْتُهُ يَقُولُهُ. قَالَ مَا هُوَ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالزُّبَيْرَ وَأَبَا مَرْثَدٍ وَكُلُّنَا فَارِسٌ قَالَ " انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ حَاجٍ ـ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ هَكَذَا قَالَ أَبُو عَوَانَةَ حَاجٍ ـ فَإِنَّ فِيهَا امْرَأَةً مَعَهَا صَحِيفَةٌ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ فَأْتُونِي بِهَا ". فَانْطَلَقْنَا عَلَى أَفْرَاسِنَا حَتَّى أَدْرَكْنَاهَا حَيْثُ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَسِيرُ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا، وَكَانَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ مَكَّةَ بِمَسِيرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ. فَقُلْنَا أَيْنَ الْكِتَابُ الَّذِي مَعَكِ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ. فَأَنَخْنَا بِهَا بَعِيرَهَا، فَابْتَغَيْنَا فِي رَحْلِهَا فَمَا وَجَدْنَا شَيْئًا. فَقَالَ صَاحِبِي مَا نَرَى مَعَهَا كِتَابًا. قَالَ فَقُلْتُ لَقَدْ عَلِمْنَا مَا كَذَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ حَلَفَ عَلِيٌّ وَالَّذِي يُحْلَفُ بِهِ لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لأُجَرِّدَنَّكِ. فَأَهْوَتْ إِلَى حُجْزَتِهَا وَهْىَ مُحْتَجِزَةٌ بِكِسَاءٍ فَأَخْرَجَتِ الصَّحِيفَةَ، فَأَتَوْا بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ. دَعْنِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا حَاطِبُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَالِي أَنْ لاَ أَكُونَ مُؤْمِنًا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَلَكِنِّي أَرَدْتُ أَنْ يَكُونَ لِي عِنْدَ الْقَوْمِ يَدٌ، يُدْفَعُ بِهَا عَنْ أَهْلِي وَمَالِي، وَلَيْسَ مِنْ أَصْحَابِكَ أَحَدٌ إِلاَّ لَهُ هُنَالِكَ مِنْ قَوْمِهِ مَنْ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهِ عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ. قَالَ " صَدَقَ، لاَ تَقُولُوا لَهُ إِلاَّ خَيْرًا ". قَالَ فَعَادَ عُمَرُ فَقَالَ يَا رَسُولُ اللَّهِ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، دَعْنِي فَلأَضْرِبَ عُنُقَهُ. قَالَ " أَوَلَيْسَ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ، وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ أَوْجَبْتُ لَكُمُ الْجَنَّةَ ". فَاغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ.
موسی بن اسماعیل به ما حدیث کرد، ابوعوانه به ما حدیث کرد، از حصین، از فلان شخص، گفت: ابوعبدالرحمن و حبان بن عطیه با هم مشاجره کردند. ابوعبدالرحمن به حبان گفت:
«بهخوبی میدانم چه چیزی همراهت (یعنی علی) را بر ریختن خون جرأت داد.» حبان گفت: «آن چیست؟ پدرت مرده باد!» ابوعبدالرحمن گفت: «چیزی است که از او شنیدم میگفت.» حبان پرسید: «آن چیست؟» ابوعبدالرحمن گفت: «علی فرمود: رسول خدا ﷺ مرا، زبیر و ابومرثد را فرستادند و همه ما سوارکار بودیم. ایشان فرمودند: "بروید تا به روضة حاج برسید — (ابوسلمه گفت که ابوعوانه آن را چنین نامید) — زیرا در آنجا زنی است که نامهای از حاطب بن ابی بلتعه برای مشرکان دارد؛ آن را نزد من بیاورید." ما بر اسبانمان روانه شدیم تا در همان جایی که رسول خدا ﷺ به ما فرموده بود، به او رسیدیم. او بر شتر خود در حرکت بود. حاطب در آن نامه به مردم مکه درباره حرکت رسول خدا ﷺ علیه آنان خبر داده بود. به او گفتیم: «نامهای که پیش توست کجاست؟» گفت: «نامهای پیش من نیست.» شترش را خواباندیم و در بار و بنهاش جستجو کردیم اما چیزی نیافتیم. دو یارم گفتند: «به نظر ما نامهای همراه او نیست.» گفتم: «ما میدانیم که رسول خدا ﷺ دروغ نگفته است.» سپس علی قسم خورد و گفت: «سوگند به آن ذاتی که باید به او سوگند یاد کرد! یا نامه را بیرون میآوری یا تو را عریان خواهم کرد.» زن دست به میانبند خود برد — در حالی که با ردایی کمربسته بود — و نامه را بیرون آورد. آنان نامه را نزد رسول خدا ﷺ آوردند. عمر عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! او به الله و رسولش و مؤمنان خیانت کرده است؛ اجازه دهید گردنش را بزنم.» رسول خدا ﷺ فرمودند: «ای حاطب! چه چیزی تو را بر این کار واداشت؟» حاطب عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! چرا نباید به الله و رسولش ایمان داشته باشم؟ ولی خواستم نزد آن قوم دستی (و امتیازی) داشته باشم تا به وسیله آن از اهل و مالم دفاع شود. هیچیک از یاران شما نیست مگر اینکه در آنجا از قوم خود کسانی دارد که الله به وسیله آنان از خانواده و مالش محافظت میکند.» پیامبر ﷺ فرمودند: «راست گفته است؛ جز به نیکی از او سخن نگویید.» عمر دوباره عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! او به الله و رسولش و مؤمنان خیانت کرده است؛ بگذارید گردنش را بزنم.» پیامبر ﷺ فرمودند: «آیا او از اهل بدر نیست؟ و چه میدانی، شاید الله بر آنان نظر افکنده و فرموده باشد: "هر چه میخواهید انجام دهید، که من بهشت را بر شما واجب گردانیدهام."» چشمان عمر پر از اشک شد و گفت: «الله و رسولش داناترند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
Hatib niyyat va Badr dar jang-e Badr khadamatesh, be fahm va mehrabani anjamid.
حاطب بن ابیبلتعه در جریان تدارک فتح مکه، نامهای دربارهٔ آمدن پیامبر ﷺ به مکیان فرستاد. وقتی نامه کشف شد، حاطب توضیح داد که قصد داشته از خانواده و داراییاش محافظت کند و این کار را از روی کفر انجام نداده است. پیامبر ﷺ توضیح او را پذیرفت و به حضورش در بدر اشاره کرد.
صحابهای که در جنگ بدر شرکت کردند.
انجام دادن کاری برای بهدستآوردن محافظت یا حمایت دیگران.
شکستن اعتماد؛ در اینجا با رساندن اطلاعات محرمانه به طرف مقابل.
دانشمندان کلاسیک از این روایت نتیجه میگیرند که باید کارهای جدی را با توجه دقیق به شواهد، نیت و شرایط ارزیابی کرد. کار حاطب تأیید نشد، اما توضیح او نشان داد که از روی کفر عمل نکرده است؛ پیشینهٔ ارزشمند او در بدر نیز در ارزیابی مؤثر بود. این روایت همچنین نشان میدهد که صاحب اختیار باید پیش از تعیین مجازاتی سنگین، توضیح بخواهد و نباید بیدلیل مؤمنی را مرتد بنامد. چهار مذهب فقهی اهلسنت ارتداد را حکمی حقوقی با شروط و صلاحیتهای سختگیرانه میدانند؛ این رویداد به هیچ فردی اجازه نمیدهد که شخصاً خشونت یا مجازاتی اعمال کند.
- پیش از محکومکردن کسی بر پایهٔ اتهامی سنگین، از او توضیح بخواهید.
- عمل نادرست را جدی بگیرید، اما میان کار نادرست و کفر تفاوت بگذارید.
- از اطلاعات محرمانه با دقت استفاده کنید و بیآنکه اعتماد دیگران را بشکنید، در پی محافظت باشید.
این روایت نشان میدهد که نیتِ اعلامشدهٔ حاطب در ارزیابی لحاظ شد. حدیث مشهور دربارهٔ نیتها روشن میکند که اعمال بر پایهٔ نیتهایشان سنجیده میشوند.
Sahih al-Bukhari · #6922 (Sahih)هر دو روایت در کتاب مربوط به مرتدان آمدهاند و بر احتیاط در صدور احکام سنگین تأکید دارند. این روایت نشان میدهد پس از شنیدن توضیح حاطب، با او مانند مرتد رفتار نشد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.