Sahih Muslim، حدیث 3613
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتِ اخْتَصَمَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَعَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فِي غُلاَمٍ فَقَالَ سَعْدٌ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ انْظُرْ إِلَى شَبَهِهِ وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ هَذَا أَخِي يَا رَسُولَ اللَّهِ وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِي مِنْ وَلِيدَتِهِ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى شَبَهِهِ فَرَأَى شَبَهًا بَيِّنًا بِعُتْبَةَ فَقَالَ " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ الْوَلَدُ لِلْفِرَاَشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ بِنْتَ زَمْعَةَ " . قَالَتْ فَلَمْ يَرَ سَوْدَةَ قَطُّ وَلَمْ يَذْكُرْ مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ قَوْلَهُ " يَا عَبْدُ " .
قتیبه بن سعید برای ما حدیث کرد، لیث برای ما حدیث کرد؛ و (در سندی دیگر) محمد بن رُمح برای ما حدیث کرد، لیث به ما خبر داد، از ابن شهاب، از عروه، از عایشه رضی الله عنها که فرمود: سعد بن ابی وقاص و عبد بن زمعه درباره پسری با هم اختلاف کردند. سعد گفت:
«ای رسول خدا! این پسر برادرم عُتبه بن ابی وقاص است که به من وصیت کرد او فرزند اوست. به شباهتش بنگر.» و عبد بن زمعه گفت: «ای رسول خدا! این برادر من است که در بستر پدرم از کنیزش متولد شده است.» سپس رسول الله ﷺ به چهره او نگریستند و شباهت آشکاری با عتبه دیدند. اما فرمودند: «ای عبد! او مال توست. فرزند از آنِ بستر (شوهر یا مولی) است و برای زناکار سنگ (رجم) است. ای سوده بنت زمعه! از او حجاب کن.» عایشه رضی الله عنها فرمود: پس از آن سوده هرگز او را ندید. البته محمد بن رمح سخن پیامبر را که فرمودند «ای عبد» ذکر نکرده است.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
در اختلاف دربارهٔ نسب، اصل بر انتساب کودک به بستر زناشویی است.
سعد بن ابیوقاص و عبد بن زمعه دربارهٔ نسب پسری اختلاف کردند. پیامبر ﷺ با استناد به بستر زناشویی، پسر را به عبد نسبت داد، هرچند شباهت آشکاری به عتبه داشت، و به سوده دستور داد از او فاصله بگیرد.
در ازدواجی که به رسمیت شناخته شده است، اصل این است که فرزند به شوهر زن نسبت داده شود.
عبارتی رایج در عربی است که میگوید ادعای ناشی از رابطهٔ نامشروع، حقِ انتساب نسب ایجاد نمیکند. اجرای مجازات کیفری به قواعد و ادلهٔ جداگانهٔ فقه اسلامی نیاز دارد.
سوده باید در برابر آن پسر، احکام پوشش و معاشرت شایسته را رعایت میکرد؛ زیرا حکم مربوط به نسب، شباهت زیستی او را از میان نمیبرد.
عالمان از این روایت چنین قاعدهٔ فقهیای برداشت میکنند که نسب، در اصل، بر پایهٔ بستر زناشویی ثابت میشود و ادعای ناشی از رابطهٔ نامشروع این پیوند را از میان نمیبرد. این حکم همچنین میان نسب حقوقی و شباهت ظاهری تفاوت میگذارد: پیامبر ﷺ پسر را به عبد نسبت داد، اما بهدلیل شباهت آشکارش به عتبه، به سوده دستور داد از او فاصله بگیرد. عالمان همچنین توضیح میدهند که حکم قاضی باید بر پایهٔ دلایل حقوقیِ پذیرفتهشده باشد، نه صرفاً ویژگیهای ظاهری.
- اختلاف دربارهٔ نسب را با دقت بررسی کنید و رسیدگی به واقعیتهای حقوقی را به قاضی صلاحیتدار بسپارید.
- پیوندهای خانوادگی را صرفاً بر پایهٔ ظاهر تعیین نکنید؛ قواعد معتبر حقوقی را به کار ببرید.
- هرگاه حکم حقوقی دربارهٔ خویشاوندی زیستی یقین ایجاد نمیکند، حدود معاشرت و پوشش را رعایت کنید.
این روایت صحیح همان اختلاف را شرح میدهد و قاعدهٔ انتساب فرزند به بستر زناشویی را تأیید میکند.
Sahih Muslim · #3614 (Sahih)این روایت صحیح به همان مسئلهٔ نسب میپردازد و روایتی مرتبط از حکم پیامبر ﷺ ارائه میکند.
Sahih al-Bukhari · #2053 (Sahih)این روایت ادعای عتبه را نقل میکند و قاعدهٔ اصلی دربارهٔ نسب و بستر زناشویی را تأیید میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.