کتاب وصایا · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 4215

روایت‌شده توسط Sa'd ibn Abi Waqqas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب وصایا
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Sa'd ibn Abi Waqqas

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ عَمْرِو، بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، عَنْ ثَلاَثَةٍ، مِنْ وَلَدِ سَعْدٍ كُلُّهُمْ يُحَدِّثُهُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى سَعْدٍ يَعُودُهُ بِمَكَّةَ فَبَكَى قَالَ ‏"‏ مَا يُبْكِيكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ خَشِيتُ أَنْ أَمُوتَ بِالأَرْضِ الَّتِي هَاجَرْتُ مِنْهَا كَمَا مَاتَ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْدًا اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْدًا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مِرَارٍ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا وَإِنَّمَا يَرِثُنِي ابْنَتِي أَفَأُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالثُّلُثَيْنِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَالنِّصْفُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَالثُّلُثُ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّ صَدَقَتَكَ مِنْ مَالِكَ صَدَقَةٌ وَإِنَّ نَفَقَتَكَ عَلَى عِيَالِكَ صَدَقَةٌ وَإِنَّ مَا تَأْكُلُ امْرَأَتُكَ مِنْ مَالِكَ صَدَقَةٌ وَإِنَّكَ أَنْ تَدَعَ أَهْلَكَ بِخَيْرٍ - أَوْ قَالَ بِعَيْشٍ - خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ بِيَدِهِ ‏.‏

ترجمه

محمد بن ابی‌عمر مکی به ما حدیث کرد، ثقفی به ما حدیث کرد، از ایوب سختیانی، از عمرو بن سعید، از حمید بن عبدالرحمن حِمْیَری، از سه تن از فرزندان سعد که همگی از پدرشان نقل می‌کنند که پیامبر ﷺ در مکه برای عیادت سعد بر بالین او رفتند. سعد گریست. پیامبر ﷺ فرمودند:

«چه چیزی تو را به گریه انداخته است؟» سعد گفت: «می‌ترسم در سرزمینی بمیرم که از آن هجرت کرده‌ام، همان‌گونه که سعد بن خوله مرد.» آنگاه پیامبر ﷺ سه بار دعا کردند: «خدایا سعد را شفا ده، خدایا سعد را شفا ده.» سعد عرض کرد: «ای رسول خدا! من مال فراوانی دارم و تنها دخترم وارث من است؛ آیا تمام مالم را وصیت کنم؟» پیامبر ﷺ فرمودند: «خیر.» سعد پرسید: «پس دو سوم؟» فرمودند: «خیر.» پرسید: «نصف؟» فرمودند: «خیر.» پرسید: «یک سوم؟» پیامبر ﷺ فرمودند: «یک سوم، و یک سوم نیز بسیار است. همانا صدقه دادن از مالت صدقه است، و خرج کردن بر خانواده‌ات نیز صدقه است، و آنچه همسرت از مالت می‌خورد نیز صدقه است. و اینکه بازماندگانت را در وضعیتی خوب — یا فرمودند: با معیشتی مناسب — رها کنی، بهتر از آن است که آنان را فقیر رها کنی تا از مردم گدایی کنند.» و پیامبر ﷺ با دست خود به این موضوع اشاره فرمودند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ برای وصیت حدّی تعیین کرد و نیکویی در تأمین نیازهای وارثان را ستود.

پیشینه و سبب بیان

سعد بن ابی‌وقاص در مکه بیمار شد و بیم داشت در سرزمینی که از آن هجرت کرده بود، از دنیا برود. هنگام دیدار پیامبر ﷺ پرسید چه مقدار از دارایی‌اش را می‌تواند وصیت کند.

توضیح واژه‌های دشوار
وصیت

تعیین این‌که پس از مرگ شخص، بخشی از دارایی او به ذی‌نفعی داده شود.

صدقه

بخشش در راه خدا؛ بر اساس این روایت، هزینه‌ای که برای خانواده می‌شود نیز می‌تواند در این شمار قرار گیرد.

وارثان

خویشاوندان یا دیگرانی که طبق قواعد ارث اسلامی سهمی از ترکه دریافت می‌کنند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که وصیت به سود کسانی غیر از وارثان، در اصل نباید بیش از یک‌سوم ترکه باشد؛ رضایت وارثان پس از مرگ می‌تواند دربارهٔ سهمی بیشتر اثرگذار باشد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت حدّ یک‌سوم را می‌پذیرند و تأکید می‌کنند که بدهی‌ها و حقوق معتبر، پیش از تقسیم ارث پرداخت شوند. این روایت همچنین می‌آموزد که هزینه‌کردن برای همسر و خانواده با نیت نیک می‌تواند پاداش صدقه داشته باشد. برتر آن است که برای خانواده امکانات کافی به جا گذاشته شود، نه این‌که به نیازمندان وابسته شوند.

درس‌هایی برای امروز
  1. به‌موقع دربارهٔ تقسیم دارایی‌ات گفت‌وگو کن و وصیت‌نامه‌ای مطابق قواعد ارث اسلامی تنظیم کن.
  2. هنگام صدقه‌دادن، نیازهای متعارف خانواده‌ات را نیز تأمین کن.
  3. برای خویشاوندانت امکانات کافی به جا بگذار تا پس از مرگت به صدقه و کمک دیگران وابسته نشوند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.