کتاب فضایل صحابه · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 6238

روایت‌شده توسط Sa'd ibn Abi Waqqas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب فضایل صحابه
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Sa'd ibn Abi Waqqas

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنِي مُصْعَبُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ نَزَلَتْ فِيهِ آيَاتٌ مِنَ الْقُرْآنِ - قَالَ - حَلَفَتْ أُمُّ سَعْدٍ أَنْ لاَ تُكَلِّمَهُ أَبَدًا حَتَّى يَكْفُرَ بِدِينِهِ وَلاَ تَأْكُلَ وَلاَ تَشْرَبَ ‏.‏ قَالَتْ زَعَمْتَ أَنَّ اللَّهَ وَصَّاكَ بِوَالِدَيْكَ وَأَنَا أُمُّكَ وَأَنَا آمُرُكَ بِهَذَا ‏.‏ قَالَ مَكَثَتْ ثَلاَثًا حَتَّى غُشِيَ عَلَيْهَا مِنَ الْجَهْدِ فَقَامَ ابْنٌ لَهَا يُقَالُ لَهُ عُمَارَةُ فَسَقَاهَا فَجَعَلَتْ تَدْعُو عَلَى سَعْدٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي الْقُرْآنِ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ وَوَصَّيْنَا الإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا‏}‏ ‏{‏ وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي‏}‏ وَفِيهَا ‏{‏ وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا‏}‏ قَالَ وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنِيمَةً عَظِيمَةً فَإِذَا فِيهَا سَيْفٌ فَأَخَذْتُهُ فَأَتَيْتُ بِهِ الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ نَفِّلْنِي هَذَا السَّيْفَ فَأَنَا مَنْ قَدْ عَلِمْتَ حَالَهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ رُدُّهُ مِنْ حَيْثُ أَخَذْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى إِذَا أَرَدْتُ أَنْ أُلْقِيَهُ فِي الْقَبَضِ لاَمَتْنِي نَفْسِي فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ أَعْطِنِيهِ ‏.‏ قَالَ فَشَدَّ لِي صَوْتَهُ ‏"‏ رُدُّهُ مِنْ حَيْثُ أَخَذْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأَنْفَالِ‏}‏ قَالَ وَمَرِضْتُ فَأَرْسَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَانِي فَقُلْتُ دَعْنِي أَقْسِمْ مَالِي حَيْثُ شِئْتُ ‏.‏ قَالَ فَأَبَى ‏.‏ قُلْتُ فَالنِّصْفَ ‏.‏ قَالَ فَأَبَى ‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثَ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتَ فَكَانَ بَعْدُ الثُّلُثُ جَائِزًا ‏.‏ قَالَ وَأَتَيْتُ عَلَى نَفَرٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرِينَ فَقَالُوا تَعَالَ نُطْعِمْكَ وَنَسْقِيكَ خَمْرًا ‏.‏ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ تُحَرَّمَ الْخَمْرُ - قَالَ - فَأَتَيْتُهُمْ فِي حَشٍّ - وَالْحَشُّ الْبُسْتَانُ - فَإِذَا رَأْسُ جَزُورٍ مَشْوِيٌّ عِنْدَهُمْ وَزِقٌّ مِنْ خَمْرٍ - قَالَ - فَأَكَلْتُ وَشَرِبْتُ مَعَهُمْ - قَالَ - فَذُكِرَتِ الأَنْصَارُ وَالْمُهَاجِرُونَ عِنْدَهُمْ فَقُلْتُ الْمُهَاجِرُونَ خَيْرٌ مِنَ الأَنْصَارِ - قَالَ - فَأَخَذَ رَجُلٌ أَحَدَ لَحْيَىِ الرَّأْسِ فَضَرَبَنِي بِهِ فَجَرَحَ بِأَنْفِي فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيَّ - يَعْنِي نَفْسَهُ - شَأْنَ الْخَمْرِ ‏{‏ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ‏}‏

ترجمه

ابوبکر بن ابی‌شیبه و زهیر بن حرب به ما حدیث کردند، هر دو گفتند: حسن بن موسی به ما حدیث کرد، زهیر به ما حدیث کرد، سِماک بن حرب به ما حدیث کرد، مُصعَب بن سعد از پدرش برایم حدیث کرد که آیاتی از قرآن درباره او نازل شد. گفت: مادر سعد سوگند خورد که هرگز با او سخن نگوید تا زمانی که دینش را رها کند، و نه چیزی بخورد و نه بیاشامد. گفت: گمان کرده‌ای که الله تو را به نیکی با والدینت سفارش کرده است، در حالی که من مادرت هستم و تو را به این کار (ترک دین) امر می‌کنم. گفت: سه روز بر این حال ماند تا اینکه از شدت گرسنگی و تشنگی بیهوش شد. آنگاه پسری از او به نام عُماره برخاست و به او آب نوشاند، پس مادر شروع به نفرین کردن سعد کرد. سپس الله عزوجل این آیه را در قرآن نازل فرمود: {و ما انسان را درباره پدر و مادرش به نیکی سفارش کردیم} و {و اگر آن دو تلاش کنند تا چیزی را شریک من قرار دهی} و در ادامه {و در دنیا با آنان به نیکی معاشرت کن}. گفت: رسول الله ﷺ غنیمت بزرگی به دست آوردند که در میان آن شمشمیری بود. من آن را برداشتم و نزد رسول الله ﷺ آوردم و گفتم: این شمشیر را به عنوان نفله (هدیه ویژه جنگی) به من ببخشید، شما از حال من آگاهید. ایشان فرمودند:

«آن را همان‌جا که برداشتی بازگردان.» من رفتم تا وقتی که خواستم آن را در انبار بیندازم، نفسم مرا سرزنش کرد، پس بازگشتم و گفتم: آن را به من بدهید. ایشان با صدای بلند فرمودند: «آن را همان‌جا که برداشتی بازگردان.» گفت: در این هنگام الله عزوجل این آیه را نازل فرمود: {از تو درباره انفال می‌پرسند}. گفت: بیمار شدم و پیامبر ﷺ را خبر کردم. ایشان به دیدارم آمدند، گفتم: اجازه دهید هر چقدر خواستم از مالم را صدقه دهم. ایشان امتناع کردند. گفتم: پس نصف آن؟ باز هم امتناع کردند. گفتم: پس یک‌سوم آن؟ ایشان سکوت کردند و بدین ترتیب وصیت تا یک‌سوم جایز شمرده شد. گفت: نزد گروهی از انصار و مهاجرین رفتم، گفتند: بیا تا تو را غذا و شراب دهیم. این پیش از تحریم شراب بود. نزد آنان در باغی (حَشّ) رفتم - حَشّ یعنی باغ - که نزدشان سر بریان شده شتری و مشکی شراب بود. با آنان خوردم و نوشیدم. سخن از انصار و مهاجرین به میان آمد، گفتم: مهاجرین بهتر از انصارند. مردی یکی از استخوان‌های سر شتر را برداشت و بر من زد و بینی‌ام را زخمی کرد. نزد رسول الله ﷺ رفتم و ماجرا را بازگو کردم. آنگاه الله عزوجل درباره من - یعنی خود او - در شأن شراب این آیه را نازل فرمود: {همانا شراب و قمار و بت‌ها و ازلام پلیدی از عمل شیطان هستند}.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

سعد به فرمان خدا پایبند ماند و با این حال با مادرش نیکی کرد.

پیشینه و سبب بیان

مادر سعد او را برای دست‌کشیدن از ایمانش تحت فشار گذاشت. آیات سورهٔ عنکبوت، ۲۹:۸، و لقمان، ۳۱:۱۵، به او آموختند که در اموری که با ایمان ناسازگارند از مادرش اطاعت نکند، اما در زندگی دنیا با او نیکو رفتار کند.

توضیح واژه‌های دشوار
انفال

غنیمت‌های جنگی؛ تقسیم آن‌ها در سورهٔ انفال بررسی شده است.

انصار و مهاجران

انصار یاران مسلمان در مدینه بودند؛ مهاجران مسلمانانی بودند که از مکه به مدینه هجرت کردند.

یک‌سوم

بیشترین سهمی از دارایی که سعد می‌توانست پس از راهنمایی پیامبر ﷺ به‌عنوان وصیت تعیین کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از آیاتی که دربارهٔ سعد نازل شدند چنین برداشت می‌کنند که اطاعت از پدر و مادر در صورتی که فرد را به کفر یا گناه فرا بخوانند واجب نیست، اما احترام و خوش‌رفتاری با آنان همچنان لازم است. ماجرای وصیت او مبنایی برای این قاعده است که وصیت برای کسانی که وارث نیستند، حداکثر می‌تواند یک‌سوم دارایی باشد، مگر آنکه وارثان اجازه دهند. روایت مربوط به غنیمت‌های جنگی تأکید می‌کند که هیچ‌کس نباید خودسرانه سهمی برای خود بردارد. عالمان می‌گویند نوشیدن شراب در این ماجرا پیش از تحریم آن رخ داده بود؛ آیات بعدی قرآن آن را حرام کردند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در کارهای نیک از پدر و مادرتان اطاعت کنید، اما اگر شما را به گناه یا کفر فرا می‌خوانند، با احترام نپذیرید.
  2. حتی اگر نمی‌توانید خواستهٔ پدر و مادرتان را برآورده کنید، با مهر و احترام با آنان رفتار کنید.
  3. قواعد مربوط به دارایی و وصیت را رعایت کنید و سهمی را که برایتان تعیین نشده است برندارید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.