Sahih Muslim، حدیث 6395
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اهْجُوا قُرَيْشًا فَإِنَّهُ أَشَدُّ عَلَيْهَا مِنْ رَشْقٍ بِالنَّبْلِ " . فَأَرْسَلَ إِلَى ابْنِ رَوَاحَةَ فَقَالَ " اهْجُهُمْ " . فَهَجَاهُمْ فَلَمْ يُرْضِ فَأَرْسَلَ إِلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ حَسَّانُ قَدْ آنَ لَكُمْ أَنْ تُرْسِلُوا إِلَى هَذَا الأَسَدِ الضَّارِبِ بِذَنَبِهِ ثُمَّ أَدْلَعَ لِسَانَهُ فَجَعَلَ يُحَرِّكُهُ فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَفْرِيَنَّهُمْ بِلِسَانِي فَرْىَ الأَدِيمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَعْجَلْ فَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ أَعْلَمُ قُرَيْشٍ بِأَنْسَابِهَا - وَإِنَّ لِي فِيهِمْ نَسَبًا - حَتَّى يُلَخِّصَ لَكَ نَسَبِي " . فَأَتَاهُ حَسَّانُ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ لَخَّصَ لِي نَسَبَكَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعَرَةُ مِنَ الْعَجِينِ . قَالَتْ عَائِشَةُ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِحَسَّانَ " إِنَّ رُوحَ الْقُدُسِ لاَ يَزَالُ يُؤَيِّدُكَ مَا نَافَحْتَ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ " . وَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " هَجَاهُمْ حَسَّانُ فَشَفَى وَاشْتَفَى " . قَالَ حَسَّانُ هَجَوْتَ مُحَمَّدًا فَأَجَبْتُ عَنْهُ وَعِنْدَ اللَّهِ فِي ذَاكَ الْجَزَاءُ هَجَوْتَ مُحَمَّدًا بَرًّا تَقِيًّا رَسُولَ اللَّهِ شِيمَتُهُ الْوَفَاءُ فَإِنَّ أَبِي وَوَالِدَهُ وَعِرْضِي لِعِرْضِ مُحَمَّدٍ مِنْكُمْ وِقَاءُ ثَكِلْتُ بُنَيَّتِي إِنْ لَمْ تَرَوْهَا تُثِيرُ النَّقْعَ مِنْ كَنَفَىْ كَدَاءِ يُبَارِينَ الأَعِنَّةَ مُصْعِدَاتٍ عَلَى أَكْتَافِهَا الأَسَلُ الظِّمَاءُ تَظَلُّ جِيَادُنَا مُتَمَطِّرَاتٍ تُلَطِّمُهُنَّ بِالْخُمُرِ النِّسَاءُ فَإِنْ أَعْرَضْتُمُو عَنَّا اعْتَمَرْنَا وَكَانَ الْفَتْحُ وَانْكَشَفَ الْغِطَاءُ وَإِلاَّ فَاصْبِرُوا لِضِرَابِ يَوْمٍ يُعِزُّ اللَّهُ فِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَقَالَ اللَّهُ قَدْ أَرْسَلْتُ عَبْدًا يَقُولُ الْحَقَّ لَيْسَ بِهِ خَفَاءُ وَقَالَ اللَّهُ قَدْ يَسَّرْتُ جُنْدًا هُمُ الأَنْصَارُ عُرْضَتُهَا اللِّقَاءُ لَنَا فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ مَعَدٍّ سِبَابٌ أَوْ قِتَالٌ أَوْ هِجَاءُ فَمَنْ يَهْجُو رَسُولَ اللَّهِ مِنْكُمْ وَيَمْدَحُهُ وَيَنْصُرُهُ سَوَاءُ وَجِبْرِيلٌ رَسُولُ اللَّهِ فِينَا وَرُوحُ الْقُدْسِ لَيْسَ لَهُ كِفَاءُ
عبدالملک بن شعیب بن لیث به ما حدیث کرد، گفت: پدرم از جدّم برایم حدیث کرد، خالد بن یزید برایم حدیث کرد، سعید بن ابیهلال برایم حدیث کرد، از عماره بن غزیّه، از محمد بن ابراهیم، از ابوسلمه بن عبدالرحمن، از عایشه که رسول خدا ﷺ فرمودند:
«قریش را هجو کنید، زیرا هجو بر آنان سختتر از تیرباران است.» سپس ایشان ابن رواحه را فرا خواندند و فرمودند: «آنان را هجو کن.» او نیز هجو کرد اما مورد پسند واقع نشد. سپس نزد کعب بن مالک فرستادند، آنگاه نزد حسان بن ثابت فرستادند. چون حسان وارد شد، گفت: «اکنون هنگام آن است که این شیرِ دمزن را فرا بخوانید.» سپس زبانش را بیرون آورد و به حرکت درآورد و گفت: «سوگند به آنکه تو را به حق مبعوث کرده است، من با زبانم آنان را چنان خواهم درید که پوست را میدرند.» رسول خدا ﷺ فرمودند: «شتاب مکن، زیرا ابوبکر به نسبهای قریش داناتر است - و من نیز در میان آنان نسبی دارم - تا اینکه نسب مرا برایت مشخص کند.» حسان نزد او رفت و سپس بازگشت و عرض کرد: «ای رسول خدا! او نسب شما را برایم روشن کرد. سوگند به آنکه تو را به حق مبعوث کرده است، نام تو را از میان آنان چنان بیرون خواهم کشید که مو از خمیر بیرون کشیده میشود.» عایشه گفت: شنیدم رسول خدا ﷺ به حسان میفرمودند: «روحالقدس همواره تو را تأیید خواهد کرد مادامی که از جانب خدا و رسولش دفاع کنی.» و نیز گفت: شنیدم رسول خدا ﷺ میفرمودند: «حسان آنان را هجو کرد و (دل مسلمانان را) شفا داد و (کافران را) زخمی ساخت.» حسان سرود: محمد را هجو کردی و من از طرف او پاسخ دادم، و پاداش این کار نزد خداست. محمد را هجو کردی، در حالی که او نیکوکار و پرهیزگار است، رسول خداست و خوی او وفاداری است. همانا پدرم و پدر او و آبروی من، سپری برای آبروی محمد در برابر شماست. دخترم داغدار شود اگر نبینید که گرد و خاک را از دو سوی کداء برمیانگیزد، اسبان لجامگسیخته بالا میروند، نیزههای تشنه بر دوش دارند. اسبهای ما عرقریزانند و زنان با مقنعههایشان عرق آنان را پاک میکنند. اگر از ما روی گردان نمیشدید، عمره بجا میآوردیم و پیروزی حاصل میشد و پردهها کنار میرفت. وگرنه برای روزی صبر کنید که خدا در آن هر که را بخواهد عزیز میگرداند. و خدا فرمود: بندهای فرستادم که حق میگوید و پوشیدگی در آن نیست. و خدا فرمود: لشکری آماده ساختم که انصارند و هدفشان دیدار (و نبرد) است. هر روز از سوی معدّ دشنام یا جنگ یا هجایی به ما میرسد. پس هر کس از شما رسول را هجو کند با کسی که او را ستایش و یاری کند یکسان نیست. و جبرئیل پیامبر خدا در میان ماست و روحالقدس که همتایی ندارد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
حسّان با شعر از پیامبر ﷺ دفاع کرد و از پشتیبانی الهی برخوردار شد.
متن بیان میکند که مخالفان قریش پیامبر ﷺ را به تمسخر میگرفتند. ایشان از حسّان بن ثابت خواست با شعر به آنان پاسخ دهد و از ابوبکر خواست ابتدا نسب و تبار را برای او روشن کند.
روح مقدس؛ در این بافت منظور فرشته جبرئیل است.
یاران مدینه که از پیامبر ﷺ و مسلمانان حمایت کردند.
نام مکانی نزدیک مکه که در شعر حسّان آمده است.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که شعر میتواند هنگامی جایز باشد که از حقیقت دفاع کند و ستم را رد نماید. ستایش حسّان به تلاش او در راه خدا و پیامبرش ﷺ مربوط است؛ این ستایش مجوزی برای دروغ، تهمت یا توهین ناروا نیست. دستور به حسّان برای آنکه ابوبکر نسب را برایش روشن کند، بر این نکته تأکید دارد که دفاع باید سنجیده و مبتنی بر واقعیت باشد.
- از کلام، هنر و دیگر تواناییها برای رد ستم با حقیقت و حفظ کرامت بهره بگیرید.
- پیش از دفاع از کسی، واقعیتها را بررسی کنید و حرمت دیگران را نیز پاس بدارید.
- انتقاد را بهانهای برای دروغ، تهمت یا توهینهای مهارنشده نکنید.
این روایت از همان موضوع، شعر حسّان در دفاع از پیامبر ﷺ را توصیف میکند.
Sahih Muslim · #6394 (Sahih)این روایت گزارشهای مربوط به حسّان و بهکارگیری شعر در برابر تمسخر مخالفان را کامل میکند.
Sahih al-Bukhari · #3531 (Sahih)صحیح بخاری نیز از دفاع حسّان از پیامبر ﷺ یاد میکند و روایتی مرتبط به دست میدهد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.