کتاب حج · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 2993

روایت‌شده توسط Jabir ibn Abdullah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Da'if (ضعیف)کتاب: کتاب حج
سنن النسائي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Jabir ibn Abdullah

Da'if (ضعیف)

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى أَبِي قُرَّةَ مُوسَى بْنِ طَارِقٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَجَعَ مِنْ عُمْرَةِ الْجِعِرَّانَةِ بَعَثَ أَبَا بَكْرٍ عَلَى الْحَجِّ فَأَقْبَلْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْعَرْجِ ثَوَّبَ بِالصُّبْحِ ثُمَّ اسْتَوَى لِيُكَبِّرَ فَسَمِعَ الرُّغْوَةَ خَلْفَ ظَهْرِهِ فَوَقَفَ عَلَى التَّكْبِيرِ فَقَالَ هَذِهِ رُغْوَةُ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجَدْعَاءِ لَقَدْ بَدَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَجِّ فَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُصَلِّيَ مَعَهُ فَإِذَا عَلِيٌّ عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ أَمِيرٌ أَمْ رَسُولٌ قَالَ لاَ بَلْ رَسُولٌ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِبَرَاءَةَ أَقْرَؤُهَا عَلَى النَّاسِ فِي مَوَاقِفِ الْحَجِّ ‏.‏ فَقَدِمْنَا مَكَّةَ فَلَمَّا كَانَ قَبْلَ التَّرْوِيَةِ بِيَوْمٍ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ عَنْ مَنَاسِكِهِمْ حَتَّى إِذَا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَرَأَ عَلَى النَّاسِ بَرَاءَةَ حَتَّى خَتَمَهَا ثُمَّ خَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ عَرَفَةَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ عَنْ مَنَاسِكِهِمْ حَتَّى إِذَا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ فَقَرَأَ عَلَى النَّاسِ بَرَاءَةَ حَتَّى خَتَمَهَا ثُمَّ كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ فَأَفَضْنَا فَلَمَّا رَجَعَ أَبُو بَكْرٍ خَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ عَنْ إِفَاضَتِهِمْ وَعَنْ نَحْرِهِمْ وَعَنْ مَنَاسِكِهِمْ فَلَمَّا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ فَقَرَأَ عَلَى النَّاسِ بَرَاءَةَ حَتَّى خَتَمَهَا فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّفْرِ الأَوَّلُ قَامَ أَبُو بَكْرٍ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ كَيْفَ يَنْفِرُونَ وَكَيْفَ يَرْمُونَ فَعَلَّمَهُمْ مَنَاسِكَهُمْ فَلَمَّا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ فَقَرَأَ بَرَاءَةَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى خَتَمَهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنُ خُثَيْمٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ وَإِنَّمَا أَخْرَجْتُ هَذَا لِئَلاَّ يُجْعَلَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَمَا كَتَبْنَاهُ إِلاَّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ لَمْ يَتْرُكْ حَدِيثَ ابْنِ خُثَيْمٍ وَلاَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلاَّ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ قَالَ ابْنُ خُثَيْمٍ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَكَأَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ خُلِقَ لِلْحَدِيثِ ‏.‏

ترجمه

اسحاق بن ابراهیم به ما خبر داد و گفت: بر ابوقره موسی بن طارق از ابن جریج خواندم، او گفت: عبدالله بن عثمان بن خیثم برایم حدیث کرد، از ابوالزبیر، از جابر که چون پیامبر ﷺ از عمره جعرانه بازگشتند، ابوبکر را به امیری حج فرستادند. ما همراه او روانه شدیم تا اینکه وقتی به عرج رسیدیم، اقامه صبح گفته شد و او برای تکبیر برخاست، اما صدای شتری را از پشت سرش شنید، پس از تکبیر بازایستاد و گفت:

«این صدای شتر رسول خدا ﷺ یعنی جدعاء است؛ گویا رسول خدا ﷺ در باره حج تغییر رأی داده‌اند و شاید ایشان اینجا باشند تا با ایشان نماز بخوانیم.» اما دیدند که علی بر آن سوار است. ابوبکر به او گفت: «آیا امیری یا رسول؟» گفت: «نه، بلکه رسوله؛ رسول خدا ﷺ مرا با براءت (اعلام برائت) فرستاده‌اند تا آن را در مواقف حج برای مردم بخوانم.» سپس به مکه رسیدیم و یک روز پیش از یوم الترویة، ابوبکر رضی الله عنه برخاست و برای مردم خطبه خواند و مناسک حجشان را به آنان آموخت. چون فارغ شد، علی رضی الله عنه برخاست و براءت را برای مردم خواند تا آن را به پایان برد. آنگاه همراه او بیرون آمدیم تا اینکه روز عرفه فرا رسید؛ ابوبکر برخاست و برای مردم خطبه خواند و مناسکشان را بیان کرد. چون تمام کرد، علی برخاست و براءت را برای مردم خواند تا به انتها رساند. سپس روز نحر بود که افاضه کردیم و چون ابوبکر بازگشت، برای مردم خطبه خواند و درباره افاضه، قربانی و مناسکشان سخن گفت. چون فارغ شد، علی برخاست و براءت را برای مردم خواند تا آن را تمام کرد. و چون روز نَفر اول رسید، ابوبکر برخاست و برای مردم خطبه خواند و چگونگی نَفْر و رمی جمرات را به آنان آموخت و مناسکشان را تعلیم داد. چون تمام کرد، علی برخاست و براءت را برای مردم خواند تا آن را به پایان برد. ابوعبدالرحمن بن خیثم گفت: او در حدیث قوی نیست و من این حدیث را تنها بدان جهت آوردم تا پنداشته نشود که روایت ابن جریج از ابوالزبیر است، و ما آن را جز از اسحاق بن ابراهیم ننوشته‌ایم. یحیی بن سعید قطّان حدیث ابن خیثم و عبدالرحمن را ترک نکرد، هرچند علی بن مدینی گفته است: «حدیث ابن خیثم مُنْکَر است»، و گویی علی بن مدینی برای حدیث آفریده شده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوبکر به زائران حج آموزش می‌داد و علی بیانیهٔ برائت را ابلاغ کرد.

پیشینه و سبب بیان

پس از بازگشت پیامبر ﷺ از عمرهٔ جِعرانه، ایشان ابوبکر را فرستاد تا حج را رهبری کند. سپس علی را همراه بیانیهٔ برائت فرستاد؛ این بیانیه در مناسک برای مردم خوانده شد.

توضیح واژه‌های دشوار
برائت

بیانیهٔ اعلام بیزاری و رفع تعهد که هنگام حج برای مردم خوانده شد.

افاضه

حرکت زائران از عرفات به مزدلفه و سپس به منا.

نَفر

حرکت از منا پس از انجام مناسک و رمی جمرات.

برداشت‌های عالمان

عالمان تأکید می‌کنند که رهبری و انتقال دانش می‌توانند در کنار هم باشند: ابوبکر زائران را رهبری می‌کرد و مناسک حج را به آنان می‌آموخت، درحالی‌که علی پیام جداگانه‌ای از پیامبر ﷺ را ابلاغ می‌کرد. نقدهای روایی نَسائی و علی بن مدینی روشن می‌کند که این گزارش به‌تنهایی برای اثبات وجوب یا حرمت به کار نمی‌رود. احکام شناخته‌شدهٔ حج بر پایهٔ روایات معتبرتر تعیین می‌شوند؛ ازاین‌رو، چهار مذهب فقهی اهل‌سنت احکام خود را صرفاً بر این زنجیره بنا نمی‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. مناسک حج را از منابع معتبر بیاموزید و اگر چیزی روشن نیست، از اهل دانش توضیح بخواهید.
  2. در آموزش دیگران مسئولیت‌پذیر باشید، اما میان حکم ثابت‌شده و روایت ضعیف به‌روشنی فرق بگذارید.
  3. با دیگران همکاری کنید: رهبری، آموزش و ابلاغ پیام می‌توانند مکمل یکدیگر باشند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.