شکار و ذبح · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 5498

روایت‌شده توسط Rafi ibn Khadij. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: شکار و ذبح
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Rafi ibn Khadij

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذِي الْحُلَيْفَةِ، فَأَصَابَ النَّاسَ جُوعٌ، فَأَصَبْنَا إِبِلاً وَغَنَمًا، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَيَاتِ النَّاسِ، فَعَجِلُوا فَنَصَبُوا الْقُدُورَ، فَدُفِعَ إِلَيْهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِالْقُدُورِ فَأُكْفِئَتْ، ثُمَّ قَسَمَ فَعَدَلَ عَشَرَةً مِنَ الْغَنَمِ بِبَعِيرٍ، فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، وَكَانَ فِي الْقَوْمِ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَطَلَبُوهُ فَأَعْيَاهُمْ، فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ، فَمَا نَدَّ عَلَيْكُمْ فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ جَدِّي إِنَّا لَنَرْجُو ـ أَوْ نَخَافُ ـ أَنْ نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى، أَفَنَذْبَحُ بِالْقَصَبِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُخْبِرُكُمْ عَنْهُ، أَمَّا السِّنُّ عَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏

ترجمه

موسی بن اسماعیل برایم حدیث کرد، ابوعوانه برایمان حدیث کرد، از سعید بن مسروق، از عبایه بن رفاعة بن رافع، از جدش رافع بن خدیج که گفت: همراه پیامبر ﷺ در ذوالحلیفه بودیم که مردم دچار گرسنگی شدند. شتران و گوسفندانی به دست آوردیم. پیامبر ﷺ در عقب مردم بودند. مردم شتاب کردند و دیگ‌ها را بر پا داشتند، اما پیامبر ﷺ رسیدند و دستور دادند دیگ‌ها واژگون شوند. سپس تقسیم کردند و ده گوسفند را معادل یک شتر قرار دادند. شتری از میان آن‌ها گریخت و مردم اسبان اندکی داشتند؛ آن را تعقیب کردند ولی خسته شدند. مردی تیری به سوی آن پرتاب کرد و خداوند آن را متوقف ساخت. پیامبر ﷺ فرمودند:

«این حیوانات برخی چون وحوش گریزپا هستند؛ پس اگر یکی از آن‌ها از شما گریخت، با آن چنین کنید.» جدم گفت: «امیدواریم — یا می‌ترسیم — که فردا با دشمن روبه‌رو شویم و کاردی نداریم؛ آیا با نی ذبح کنیم؟» فرمودند: «هر آنچه خون را جاری سازد و نام الله بر آن برده شود، بخورید؛ اما نه با دندان و ناخن. و من شما را از علت آن آگاه می‌کنم: دندان استخوان است و ناخن کارد حبشیان است.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در ذبح اضطراری، برای کشتن و خوردن حیوانات قواعد روشنی وجود دارد.

پیشینه و سبب بیان

رافع بن خدیج نقل می‌کند که صحابه در ذوالحُلَیفه گرسنه بودند و حیواناتی به‌عنوان غنیمت جنگی به دست آورده بودند. پیامبر ﷺ نزد آنان آمد، دستور داد دیگ‌ها را برگردانند و حیوانات را میانشان تقسیم کرد؛ سپس رافع پرسید آیا در نبود چاقو می‌توانند با نی ذبح کنند.

توضیح واژه‌های دشوار
ذوالحُلَیفه

مکانی نزدیک مدینه که پیامبر ﷺ و صحابه در آن اقامت داشتند.

جاری کردن خون

بریدن حیوان با ابزار تیز و مناسب، به‌گونه‌ای که خون از آن بیرون آید.

ناخن، چاقوی حبشیان است

پیامبر ﷺ ناخن را به‌عنوان ابزار ذبح کنار می‌گذارد و به کاربرد ناخن به‌جای چاقو اشاره می‌کند.

برداشت‌های عالمان

علما از این روایت چنین برداشت می‌کنند که حیوانی که می‌گریزد و گرفتن آن به روش معمول ممکن نیست، می‌توان با پرتابه‌ای مانند تیر کشت، به شرط آنکه نام خدا برده شود و حیوان بر اثر جراحت بمیرد. در ذبح معمول، ابزار تیز باید موجب جاری شدن خون شود و نام خدا نیز برده شود. دندان و ناخن استثنا شده‌اند؛ توضیح حدیث به استخوان بودن دندان و کاربرد ناخن به‌عنوان چاقو اشاره می‌کند. مذاهب فقهی جزئیات شرایط ذبح و شکار را در آثار فقهی خود بررسی می‌کنند، اما این روایت قاعدهٔ بنیادین ذبح اضطراری و حیوانات گریزان را بیان می‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام ذبح از ابزار تیز و مناسب استفاده کنید و نام خدا را ببرید.
  2. از دندان یا ناخن به‌عنوان ابزار ذبح استفاده نکنید.
  3. با حیوان گریزان مطابق قاعدهٔ اضطراری این روایت رفتار کنید و از رنج غیرضروری آن جلوگیری کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.