Sahih Muslim، حدیث 451
روایتشده توسط Abu Huraira. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از مسلم تا پیامبر ﷺ
- 1زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍآن را به مسلم روایت کرد
- 2يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ
- 3أَبِي
- 4ابْنِ شِهَابٍ
- 5عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ
- 6أَبَا هُرَيْرَةَ
- 7رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ نَاسًا قَالُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ . فَيَتَّبِعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ وَيَتَّبِعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ وَيَتَّبِعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ - تَبَارَكَ وَتَعَالَى - فِي صُورَةٍ غَيْرِ صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَ رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ . فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ تَعَالَى فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا . فَيَتَّبِعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُ وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ . وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ " . قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ فَمِنْهُمُ الْمُؤْمِنُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ وَمِنْهُمُ الْمُجَازَى حَتَّى يُنَجَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ يَعْرِفُونَهُمْ بِأَثَرِ السُّجُودِ تَأْكُلُ النَّارُ مِنِ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ . فَيُخْرَجُونَ مِنَ النَّارِ وَقَدِ امْتَحَشُوا فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ مِنْهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ تَعَالَى مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ وَهُوَ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا فَيَدْعُو اللَّهَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى هَلْ عَسَيْتَ إِنْ فَعَلْتُ ذَلِكَ بِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ . فَيَقُولُ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ . وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ اللَّهُ فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ . فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ لاَ تَسْأَلُنِي غَيْرَ الَّذِي أَعْطَيْتُكَ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ . فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ لَهُ فَهَلْ عَسَيْتَ إِنْ أَعْطَيْتُكَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ . فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ . فَيُعطِي رَبَّهُ مَا شَاءَ اللَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ فَيُقَدِّمُهُ إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَإِذَا قَامَ عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْخَيْرِ وَالسُّرُورِ فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ . فَيَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ . فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونُ أَشْقَى خَلْقِكَ . فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ اللَّهُ مِنْهُ قَالَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ . فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ . فَيَسْأَلُ رَبَّهُ وَيَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ مِنْ كَذَا وَكَذَا حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ " . قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا . حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ قَالَ لِذَلِكَ الرَّجُلِ وَمِثْلُهُ مَعَهُ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ .
زهیر بن حرب برایم حدیث کرد، یعقوب بن ابراهیم برایمان حدیث کرد، پدرم برایمان حدیث کرد، از ابن شهاب، از عطاء بن یزید لیثی، که ابوهریره به او خبر داد که گروهی به رسول خدا ﷺ گفتند:
«ای رسول خدا! آیا ما پروردگارمان را در روز قیامت خواهیم دید؟» رسول خدا ﷺ فرمودند: «آیا در دیدن ماه در شب چهارده دشواری دارید؟» گفتند: «خیر، ای رسول خدا.» فرمودند: «آیا در دیدن خورشید وقتی ابری نیست دشواری دارید؟» گفتند: «خیر، ای رسول خدا.» فرمودند: «قطعاً شما او را همینگونه خواهید دید. الله مردم را در روز قیامت گرد میآورد و میفرماید: هر کس چیزی را میپرستید، پس باید آن را پیروی کند. پس کسی که خورشید را میپرستید، خورشید را پیروی میکند و کسی که ماه را میپرستید، ماه را پیروی میکند و کسی که طاغوتها را میپرستید، طاغوتها را پیروی میکند. و این امت همراه با منافقانش باقی میمانند. سپس الله تبارک و تعالی به صورتی غیر از صورتی که میشناسند نزد آنان میآید و میفرماید: من پروردگار شما هستم. آنان میگویند: به الله از تو پناه میبریم؛ این جایگاه ماست تا زمانی که پروردگارمان نزد ما بیاید و چون پروردگارمان بیاید، او را خواهیم شناخت. سپس الله تعالی به صورتی که میشناسند نزد آنان میآید و میفرماید: من پروردگار شما هستم. میگویند: تو پروردگار مایی. پس او را پیروی میکنند و صراط بر روی جهنم گسترده میشود. من و امتم نخستین کسانی هستیم که از آن میگذریم و در آن روز جز پیامبران کسی سخن نمیگوید و دعای پیامبران در آن روز این است: بار الها! سلامت بدار، سلامت بدار. در جهنم قلابهایی مانند خارهای سعدان وجود دارد. آیا سعدان را دیدهاید؟» گفتند: «بله، ای رسول خدا.» فرمودند: «آنها مانند خارهای سعدان هستند، اما کسی جز الله از بزرگی آنها آگاه نیست. مردم را بر اساس اعمالشان میربایند. برخی از مؤمنان به خاطر اعمالشان نجات مییابند و برخی کیفر میبینند تا زمانی که نجات یابند. چون الله از داوری میان بندگانش فارغ شود و بخواهد به رحمت خود کسانی را که بخواهد از دوزخ بیرون آورد، به فرشتگان فرمان میدهد تا کسانی را که چیزی را با الله شریک نساختهاند از آتش بیرون آورند؛ کسانی را که الله تعالی خواسته به ایشان رحم کند، از کسانی که لا اله الا الله میگفتند. فرشتگان آنان را در آتش از اثر سجده بازمیشناسند، زیرا آتش همه چیز فرزندان آدم را میسوزاند جز اثر سجده را؛ الله بر آتش حرام کرده است که اثر سجده را بسوزاند. پس ایشان در حالی که سوختهاند از آتش بیرون آورده میشوند و آب حیات بر آنان ریخته میشود و همچون دانهای که در گلولای سیل میروید، میرویند. سپس الله تعالی از داوری میان بندگانش فارغ میشود و مردی باقی میماند که رویش به سوی آتش است و او آخرین نفری است که وارد بهشت میشود. میگوید: ای پروردگارا! روی مرا از آتش برگردان، که بوی آن مرا آزار داده و حرارتش مرا سوزانده است. تا زمانی که الله بخواهد او را بخواند. سپس الله تبارک و تعالی میفرماید: اگر چنین کنم، شاید بیش از آن بخواهی؟ میگوید: بیش از آن از تو نمیخواهم. و عهد و پیمانهایی که الله بخواهد به پروردگارش میدهد، پس الله روی او را از آتش برمیگرداند. چون رو به بهشت کند و آن را ببیند، تا زمانی که الله بخواهد خاموش میماند. سپس میگوید: ای پروردگارا! مرا به درِ بهشت نزدیک کن. الله به او میفرماید: مگر عهد و پیمان ندادی که بیش از آنچه به تو دادم نخواهی؟ وای بر تو ای فرزند آدم! چه بسیار پیمانشکنی! میگوید: ای پروردگارا! و الله را میخواند تا اینکه به او میفرماید: اگر این را به تو بدهم، شاید بیش از آن بخواهی؟ میگوید: نه، به عزتت سوگند! و عهد و پیمانهایی که الله بخواهد به پروردگارش میدهد، پس او را به درِ بهشت نزدیک میکند. چون بر درِ بهشت بایستد، بهشت برایش گشوده میشود و نعمتها و شادیهای آن را میبیند. تا زمانی که الله بخواهد خاموش میماند، سپس میگوید: ای پروردگارا! مرا وارد بهشت کن. الله تبارک و تعالی به او میفرماید: مگر عهد و پیمان ندادی که بیش از آنچه به تو دادم نخواهی؟ وای بر تو ای فرزند آدم! چه بسیار پیمانشکنی! میگوید: ای پروردگارا! مرا بدبختترین مخلوقاتت مگردان. پیوسته الله را میخواند تا اینکه الله تبارک و تعالی به او میخندد. چون الله به او بخندد، میفرماید: وارد بهشت شو. چون وارد شود، الله به او میفرماید: آرزو کن. پس از پروردگارش میخواهد و آرزو میکند تا اینکه الله فلان و فلان چیز را به
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
مؤمنان الله را خواهند دید و به رحمت او وارد بهشت خواهند شد.
پلی که بنا بر روایت بر فراز جهنم قرار میگیرد و مردم در روز قیامت از آن عبور میکنند.
بخشهایی از بدن که هنگام سجود، یعنی به خاک نهادن پیشانی در نماز، با زمین تماس پیدا میکنند.
آبی که آزادشدگان از جهنم با آن بهبود مییابند و دوباره میرویند، مانند دانهای پس از باران.
عالمان کلاسیک اهل سنت، توصیف دیدن الله را همانگونه که در وحی آمده میپذیرند، بیآنکه الله را به آفریدگانش تشبیه کنند یا چگونگی آن را تعیین کنند. تشبیه به ماه و خورشید، روشنی و یقینِ دیدار را توضیح میدهد، نه شباهت میان الله و مخلوقات. این روایت همچنین میآموزد که ایمان به الله و پرهیز از شرک به این معنا نیست که کسی بیحسابوکتاب خواهد بود: الله هر که را بخواهد عذاب میکند و هر که را بخواهد از سر رحمت نجات میدهد. ازاینرو، عالمان هم بر اهمیت اعمال و هم بر امید به رحمت الله تأکید میکنند.
- به عبادت خالصانهٔ الله پایبند باشید و از پرستش هر چیزی در کنار او بپرهیزید.
- اعمال نیکتان سبب خودپسندی نشود: نجات از جهنم در نهایت به رحمت الله وابسته است.
- از الله بخواهید در روز قیامت ایمن بمانید و نماز را با توجه و اخلاص بهجا آورید.
این روایت صحیح با موضوع آخرت پیوند دارد و آن نیز چگونگی دیدن الله از سوی مؤمنان را بیان میکند.
Sahih Muslim · #452 (Sahih)این روایت بخشی را روشن میکند که دربارهٔ شناختن پروردگار از سوی مؤمنان و پیروی آنان از اوست.
Sahih Muslim · #453 (Sahih)این روایت توصیفی مرتبط از رویدادهای رستاخیز و داوری ارائه میدهد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.