Sahih Muslim, hadis 454
Przekazany przez Abu Sa'id al-Khudri. Tekst arabski z naszym tłumaczeniem i objaśnieniem.
Od Muslim aż do Proroka ﷺ
- 1Suwayd ibn Sa'idprzekazał go Muslimسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ
- 2Hafs ibn Maysaraحَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ
- 3Zayd ibn Aslamزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ
- 4Ata ibn Yasarعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ
- 5Abu Sa'id al‑Khudriأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ
- 6Wysłannik Allaha ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Kolejność zgodna z arabskim tekstem tego przekazu. Imiona zostały transliterowane z arabskiego na alfabet łaciński. Zbiór Sahih Muslim jest w całości uznawany za wiarygodny.
Przekaz
وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَاسًا، فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ صَحْوًا لَيْسَ مَعَهَا سَحَابٌ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ صَحْوًا لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ لِيَتَّبِعْ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ . فَلاَ يَبْقَى أَحَدٌ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ وَغُبَّرِ أَهْلِ الْكِتَابِ فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ . فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ فَمَاذَا تَبْغُونَ قَالُوا عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا . فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ . ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ . فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ . مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ . فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَيَقُولُونَ عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا . - قَالَ - فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا . قَالَ فَمَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ . قَالُوا يَا رَبَّنَا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا أَفْقَرَ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ . فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا - مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - حَتَّى إِنَّ بَعْضَهُمْ لَيَكَادُ أَنْ يَنْقَلِبَ . فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ فَتَعْرِفُونَهُ بِهَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ . فَيُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلاَّ أَذِنَ اللَّهُ لَهُ بِالسُّجُودِ وَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ اتِّقَاءً وَرِيَاءً إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ ظَهْرَهُ طَبَقَةً وَاحِدَةً كُلَّمَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ خَرَّ عَلَى قَفَاهُ . ثُمَّ يَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ وَقَدْ تَحَوَّلَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا . ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجِسْرُ قَالَ " دَحْضٌ مَزِلَّةٌ . فِيهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكٌ تَكُونُ بِنَجْدٍ فِيهَا شُوَيْكَةٌ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرْفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ . حَتَّى إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ بِأَشَدَّ مُنَاشَدَةً لِلَّهِ فِي اسْتِقْصَاءِ الْحَقِّ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لِلَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ فِي النَّارِ يَقُولُونَ رَبَّنَا كَانُوا يَصُومُونَ مَعَنَا وَيُصَلُّونَ وَيَحُجُّونَ . فَيُقَالُ لَهُمْ أَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ . فَتُحَرَّمُ صُوَرُهُمْ عَلَى النَّارِ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثيرًا قَدْ أَخَذَتِ النَّارُ إِلَى نِصْفِ سَاقَيْهِ وَإِلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا مَا بَقِيَ فِيهَا أَحَدٌ مِمَّنْ أَمَرْتَنَا بِهِ . فَيَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا أَحَدًا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا . ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا أَحَدًا . ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا خَيْرًا " . وَكَانَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ يَقُولُ إِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي بِهَذَا الْحَدِيثِ فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ { إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا} " فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ شَفَعَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَشَفَعَ النَّبِيُّونَ وَشَفَعَ الْمُؤْمِنُونَ وَلَمْ يَبْقَ إِلاَّ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ مِنْهَا قَوْمًا لَمْ يَعْمَلُوا خَيْرًا قَطُّ قَدْ عَادُوا حُمَمًا فَيُلْقِيهِمْ فِي نَهْرٍ فِي أَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ نَهْرُ الْحَيَاةِ فَيَخْرُجُونَ كَمَا تَخْرُجُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ أَلاَ تَرَوْنَهَا تَكُونُ إِلَى الْحَجَرِ أَوْ إِلَى الشَّجَرِ مَا يَكُونُ إِلَى الشَّمْسِ أُصَيْفِرُ وَأُخَيْضِرُ وَمَا يَكُونُ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ يَكُونُ أَبْيَضَ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّكَ كُنْتَ تَرْعَى بِالْبَادِيَةِ قَالَ " فَيَخْرُجُونَ كَاللُّؤْلُؤِ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِمُ يَعْرِفُهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ أَدْخَلَهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ ثُمَّ يَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ فَمَا رَأَيْتُمُوهُ فَهُوَ لَكُمْ . فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ . فَيَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي أَفْضَلُ مِنْ هَذَا فَيَقُولُونَ يَا رَبَّنَا أَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا . فَيَقُولُ رِضَاىَ فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا " .
Opowiedział mi Suwajd ibn Sa’id, który rzekł: Opowiedział mi Hafs ibn Majssara, od Zajda ibn Aslama, od Ata’a ibn Jasara, od Abu Sa’ida al-Chudriego, że pewni ludzie za czasów Posłańca Allaha ﷺ zapytali:
„O Posłańcu Allaha, czy zobaczymy naszego Pana w Dniu Zmartwychwstania?”. Posłaniec Allaha ﷺ odpowiedział: „Tak”. I dodał: „Czy macie trudność z zobaczeniem słońca w południe w pogodny dzień bez chmur? Albo czy macie trudność z zobaczeniem księżyca w pełni w jasną noc bez chmur?”. Powiedzieli: „Nie, o Posłańcu Allaha!”. On rzekł: „Nie będziecie mieli większej trudności z zobaczeniem Allaha, Tabaraka wa Ta’ala, w Dniu Zmartwychwstania, niż macie z zobaczeniem któregokolwiek z tych dwóch ciał niebieskich. Gdy nadejdzie Dzień Zmartwychwstania, obwoływacz ogłosi: »Niech każdy lud podąża za tym, co czcił!«. Wtedy wszyscy, którzy czcili innych poza Allahem, jak bożki i posągi, wpadną do Ognia, aż nie pozostanie nikt oprócz tych, którzy czcili Allaha, czy to pobożnych, czy grzeszników, oraz niektórych resztek Ludu Księgi. Następnie wezwani zostaną Żydzi i zostanie im powiedziane: »Co czciliście?«. Powiedzą: »Czciliśmy Uzajra, syna Allaha«. Zostanie im powiedziane: »Skłamaliście; Allah nie wziął sobie ani żony, ani syna. Czego teraz pragniecie?«. Powiedzą: »Jesteśmy spragnieni, o nasz Panie, daj nam pić«. Zostanie im wskazane miejsce ze słowami: »Dlaczego tam nie pójdziecie się napić?«, i zostaną popędzeni w stronę Ognia, który ukaże im się jako miraże, którego płomienie niszczą się nawzajem, i wpadną w niego. Potem wezwani zostaną chrześcijanie i zostanie im powiedziane: »Co czciliście?«. Powiedzą: »Czciliśmy Mesjasza, syna Allaha«. Zostanie im powiedziane: »Skłamaliście; Allah nie wziął sobie ani żony, ani syna«. Zostaną zapytani: »Czego pragniecie?«, i powiedzą: »Jesteśmy spragnieni, o nasz Panie, daj nam pić«. Zostanie im wskazane miejsce ze słowami: »Dlaczego tam nie pójdziecie się napić?«, i zostaną zgromadzeni i popędzeni w stronę Dżahannam, które ukaże im się jako miraże, którego płomienie pożerają się nawzajem, i wpadną do Ognia. Gdy nie pozostanie nikt oprócz tych, którzy czcili Allaha, czy to pobożnych, czy grzeszników, przyjdzie do nich Pan Światów, Subhanahu wa Ta’ala, w postaci najbardziej zbliżonej do tej, w jakiej Go sobie wyobrażali. Powie: »Na co czekacie? Każdy lud podąża za tym, co czcił«. Powiedzą: »O nasz Panie! Oddzieliliśmy się od ludzi w życiu doczesnym, gdy najbardziej ich potrzebowaliśmy, i nie zadawaliśmy się z nimi«. On powie: »Ja jestem waszym Panem«. Powiedzą: »Uciekamy się do Allaha przed tobą; nie przypisujemy niczego Allahowi« – dwa lub trzy razy – tak że niektórzy będą bliscy zawrócenia. Wtedy zostanie powiedziane: »Czy jest między wami a Nim jakiś znak, po którym Go rozpoznacie?«. Powiedzą: »Tak«. Wtedy zostanie odsłonięta Golanka i nie pozostanie nikt, kto szczerze oddawał pokłon Allahowi z własnej woli, komu Allah nie pozwoliłby oddać pokłonu; lecz ten, kto oddawał pokłon z pychy lub obłudy, temu Allah uczyni plecy jak jeden sztywny kawałek, i za każdym razem, gdy spróbuje oddać pokłon, upadnie na plecy. Następnie podniosą głowy, a On przemieni się w postać, w której widzieli Go po raz pierwszy, i powie: »Ja jestem waszym Panem«. Powiedzą: »Ty jesteś naszym Panem«. Wtedy zostanie rozciągnięty Most nad Dżahannam, dozwolona zostanie orędownictwo i powiedzą: »Allahumma, ratuj, ratuj!«. Zapytano: „O Posłańcu Allaha, czym jest ten Most?”. Odpowiedział: „Jest śliski i niebezpieczny. Są na nim haki, kleszcze i ciernie podobne do tych spotykanych w Nadżd, zwane Sa’dan. Wierzący przebędą go jak mgnienie oka, jak błyskawica, jak wiatr, jak ptaki, jak najlepsze konie i wierzchowce. Jedni uratują się cali, inni będą pokaleczeni, ale uwolnieni, a jeszcze inni zostaną wrzuceni do Ognia Dżahannam”. Aż gdy wierzący uratują się z Ognia, przysięgam na Tego, w którego ręku jest moja dusza, nikt z was nie będzie bardziej usilnie domagał się sprawiedliwości u Allaha niż wierzący w Dniu Zmartwychwstania w sprawie swoich braci, którzy są w Ogniu. Powiedzą: „Nasz Panie! Pościli z nami, modlili się i odbywali pielgrzymkę”. Zostanie im powiedziane: „Wyprowadźcie tych, których rozpoznacie”. Ich wizerunki zostaną zakazane dla Ognia i wyprowadzą wielu ludzi, których ogień dosięgnął do połowy łydek lub do kolan. Potem powiedzą: „Nasz Panie! Nie został w nim nikt z tych, co do których nam nakazałeś”. On powie: „Wróćcie i wyprowadźcie tego, w czyim sercu znajdziecie ciężar dinara dobra”. Wyprowadzą wielu ludzi i powiedzą: „Nasz Panie! Nie zostawiliśmy nikogo z tych, co do których nam nakazałeś”. Potem powie: „Wróćcie i wyprowadźcie tego, w czyim sercu znajdziecie ciężar połowy dinara dobra”. Wyprowadzą wielu ludzi i powiedzą: „Nasz Panie! Nie zostawiliśmy nikogo z tych, co do których nam nakazałeś”. Potem powie: „Wróćcie i wyprowadźcie tego, w czyim sercu znajdziecie ciężar atomu dobra”. Wyprowadzą wielu ludzi i powiedzą: „Nasz Panie! Nie zostawiliśmy już żadnego dobra w nim”. Abu Sa’id al-Chudri zwykł mawiać: Jeśli nie wierzycie mi w ten hadis, przeczytajcie, jeśli chcecie: {Zaprawdę, Allah nie czyni nikomu krzywdy nawet na wagę atomu; a jeśli jest to dobry uczynek, to go pomnaża i daje od Siebie wielką nagrodę}. Wtedy Allah, ’Azza wa Dżall, powie: „Orędowały anioły, orędowali prorocy i orędowali wierzący, a nie pozostał nikt oprócz Najbardziej Miłosiernego z miłosiernych”. Weźmie garść z Ognia i wyprowadzi z niej ludzi, którzy nigdy nie uczynili żadnego dobra i którzy zamienili się w węgiel, i wrzuci ich do rzeki u bram Raju zwanej Rzeką Życia. Wyjdą jak kiełkuje ziarno w osadzie potoku: czyż nie widzicie, jak to blisko kamienia lub drzewa, wystawione na słońce, wychodzi żółtawe lub zielonkawe, a to w cieniu wychodzi białe?”. Powiedzieli: „O Posłańcu Allaha, wygląda na to, że pasłeś owce na pustyni”. On rzekł: „Wyjdą jak perły, z pieczęciami na szyjach. Mieszkańcy Raju rozpoznają ich i powiedzą: »To są wyzwoleni przez Allaha, których Allah wprowadził do Raju bez żadnego uczynku, który by spełnili, ani dobra, które by przygotowali«. Potem zostanie powiedziane: »Wejdźcie do Raju; wszystko, co w nim zobaczycie, jest wasze«. Powiedzą: »Nasz Panie! Dałeś nam to, czego nie dałeś nikomu w światach«. On powie: »Mam dla was coś lepszego niż to«. Powiedzą: »Nasz Panie! Cóż może być lepszego niż to?«. Powie: »Moje zadowolenie; nigdy już się na was nie rozgniewam po tym«”.
Tłumaczenie i objaśnienie: Khutba World, przetłumaczone z arabskiego.
Allah ocrotește credincioșii de Foc prin mijlocire și mila Sa.
O cerere de izbăvire sau iertare pe care Allah o îngăduie; hotărârea finală Îi aparține.
Trecerea peste Foc pe care oamenii trebuie să o traverseze în Ziua Învierii.
Râul în care Allah îi face pe oameni să se refacă după ce îi eliberează din Foc.
Învățații clasici, printre care imam an-Nawawi în comentariul său la Sahih Muslim, deduc din această relatare confirmarea faptului că credincioșii Îl vor vedea pe Allah în Viața de Apoi, într-un mod potrivit măreției Sale și fără a-L asemăna cu creația. Ei deduc, de asemenea, că mijlocirea depinde de îngăduința lui Allah și că, în cele din urmă, credincioșii păcătoși pot fi salvați din Foc prin mila lui Allah. Descrierea atributelor lui Allah este acceptată într-un mod potrivit Lui, fără a le defini natura și fără a-L asemăna cu făpturile create.
- Ferește-ți rugăciunea și adorarea de fățărnicie: sinceritatea se vede în adorarea împlinită numai pentru Allah.
- Păstrează-ți speranța în mila lui Allah și cere-I statornicie și izbăvire în Ziua Învierii.
- Roagă-te pentru credincioșii aflați în dificultate și ajută-i astăzi prin sprijin sincer și concret.
Acest hadith descrie, de asemenea, mijlocirea și salvarea oamenilor din Foc.
Sahih Muslim · #456 (Sahih)Aceasta se leagă de tema mijlocirii și a milei lui Allah față de credincioși.
Sahih Muslim · #452 (Sahih)Aceasta tratează vederea lui Allah în Ziua Învierii, un subiect central în prima parte a acestei relatări.
Codziennie hadis w Twoim języku
Aplikacja codziennie prezentuje Ci hadis z objaśnieniem, również jako widżet na telefonie. Korzystaj za darmo.